Venijnig debat in nette senaat

De beperking van dierenleed versus de vrijheid van godsdienst. Daarover moest het gaan in de Eerste Kamer. Maar senatoren leken dat gisternacht bijna vergeten.

De Tweede Kamer was voor. Maar de Eerste Kamer is tegen.

Nadat in juni door de Tweede Kamer was beslist dat er een verbod moest komen op onverdoofd ritueel slachten, nam de senaat gisteren de tijd voor het debat. Het ging over godsdienstvrijheid, er waren senatoren die de rol van wetenschap kapittelden. En aan het slot was er een staatssecretaris die onverwacht met een compromis kwam.

Het begon om kwart over tien ’s ochtends en liep, inclusief enkele onderbrekingen voor lunch en een paar andere onderwerpen, door tot half één ’s nachts.

En het eindigde zonder dat verbod.

Het wetsvoorstel van Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) had uiteindelijk alleen de steun van de PVV, 50Plus, OSF (provinciale partijen) en de SP. Dat was verre van genoeg voor de tegenstand van VVD, CDA, ChristenUnie en de SGP. Ook PvdA en D66 haakten, nadat ze hun twijfel al hadden uitgesproken, vannacht definitief af. In de Tweede Kamer waren VVD, D66 en PvdA nog voorstander geweest.

De Eerste Kamer staat bekend als de chambre de réflexion van de Staten-Generaal. Getrapt gekozen volksvertegenwoordigers wisselen er op keurige wijze van gedachten. Dit keer ging het anders. Voor- en tegenstanders van een verbod maakten graag een karikatuur van elkaars meningen en interrumpeerden elkaar venijnig.

Zo was er senator Peter Ester van de ChristenUnie. Hij laakte bij herhaling de wijze waarop Thieme de wetenschap inzette om haar eigen argument – onverdoofd ritueel slachten levert onnodig dierenleed op – kracht bij te zetten. Ester, zelf socioloog: „En ik heb echt wel een beetje recht van spreken.”

Toen niet iedereen direct viel voor zijn redenering, werd hij driester. Uiteindelijk verklaarde de senator álle wetenschappelijke inzichten, hoe keurig ook tot stand gekomen, onbruikbaar bij het maken van beleid.

Intussen keerden de partijen die in de Tweede Kamer er alles aan hadden gedaan om het initiatiefwetsvoorstel te redden, zich nu tegen het voorstel. Hun grootste bezwaar was opvallend genoeg het amendement dat hun eigen partijen in de Tweede Kamer aan de wet hadden geplakt. VVD, PvdA, D66 en GroenLinks in de Tweede Kamer willen slachthuizen toestaan ritueel te slachten áls ze kunnen bewijzen dat de dieren niet meer leed wordt berokkend dan in de reguliere slacht.

Dit „monstrum” (Sybe Schaap, VVD) van onder andere zijn eigen partij, keert de bewijslast om: niet de overheid moet aantonen dat een slachthuis dieren onnodig pijn doet, maar het slachthuis moet aantonen dat dit niet zo is. En dat dan op een wetenschappelijk verantwoorde manier.

Terwijl een verbod op ritueel slachten steeds minder waarschijnlijk werd, pleitten diverse senatoren voor meer dierenwelzijn in de bio-industrie. Een enkeling gebruikte het dierenleed in de bio-industrie zelfs als argument om tegen het verbod van Thieme te zijn. „U heeft het verkeerde probleem geagendeerd”, zei Joris Backer van D66 tegen Thieme.

Er kwamen meer vreemdsoortige argumenten voorbij, van beide kampen. Zo werd tegen Thieme gezegd dat ze vaker handen had moeten schudden met religieuze groeperingen, voor ze besloot hun grondrechten in te perken. En de voorstanders van een verbod probeerden critici gerust te stellen door erop te wijzen dat alleen de productie zou worden verboden, niet de consumptie van halal en kosjer vlees. Dat vlees zou immers gewoon beschikbaar blijven, maar nu geïmporteerd uit het buitenland.

Door al die gelegenheidsargumenten raakte bijna uit zicht waar het gisteren werkelijk om ging: de vraag of de beperking van dierenleed opweegt tegen de inbreuk op een fundamenteel grondrecht: de vrijheid van godsdienst. In de Tweede Kamer meende een grote meerderheid van wel. De senaat zegt van niet. Ook het kabinet erkent, bij monde van staatssecretaris Henk Bleker (Landbouw, CDA), dat het hier om een inperking van een grondrecht gaat. Tegelijk meent het kabinet, zei Bleker, dat er iets moet gebeuren aan de „toestanden” bij de rituele slacht. En dus heeft hij de senaat een brief met voorstellen ter verbetering beloofd.