Lampen, lawaai en lichtkogels als wapen tegen piraten

Geen storm of materiaalpech maar piraten vormen het grootste gevaar in de tweede etappe van de Oceanrace. De boten worden onderweg in een vrachtschip getakeld.

Commercial photo - In this photograph supplied by Volvo Ocean Race, the fleet of Volvo Open 70's at the start of leg 2 of the Volvo Ocean Race 2011-12 from Cape Town, South Africa to Abu Dhabi, UAE on Sunday, Dec 11, 2011. in the background is Cape Town's Table Mountain. (Ian Roman/Volvo Ocean Race photo via AP Images) EDITORIAL USE ONLY

Het zijn de afgelopen jaren vaste toeschouwers van de Volvo Ocean Race geworden. Piraten – en niet van het type Jack Sparrow.

De tweede etappe van de oceaanrace, die zondag vanuit Kaapstad van start ging in de richting van Abu Dhabi in de Verenigde Arabische Emiraten, leidt de zes zeiljachten – behangen met de duurste apparatuur – dwars door de Arabische Zee, waar ‘de kust van Somalië’ zo’n rekbaar begrip is geworden dat zeelieden over de hele wereld er slapeloze nachten van hebben.

Officieel gaat de etappe naar Abu Dhabi over 5.430 zeemijlen, iets meer dan 10.000 kilometer. Maar de piraterij in de regio is zo uit de hand gelopen, dat de route drastisch is aangepast. Voor het eerst in de geschiedenis van de race zullen de publieke gegevens over de positie van de boten worden uitgewist. Daarna verzamelt de vloot zich op een geheime locatie in de Indische Oceaan, waar de jachten aan boord van een vrachtschip worden getakeld. Duizenden kilometers verderop, voor de kust van het emiraat Sharjah, worden de jachten weer te water gelaten voor een eindsprintje naar Abu Dhabi. De positie van de zeilboten bij de onderbreking wordt doorberekend in de puntentelling.

Aanvankelijk zouden de boten door een speciale, beveiligde corridor langs de Afrikaanse oostkust zeilen, maar al voor de start van de eerste etappe werden die plannen van tafel geveegd, zegt de Noorse racedirecteur Knut Frostad. „We hebben raad gevraagd aan inlichtingenexperts uit de commerciële vaart en de marine. Hun advies kon niet duidelijker zijn: riskeer het niet.”

De geheime verplaatsing wordt in de derde etappe, van Abu Dhabi naar de Chinese havenstad Sanya, in omgekeerde volgorde herhaald.

Uit commercieel oogpunt wilde Frostad Abu Dhabi, de eerste stopover in het Midden-Oosten voor de Ocean Race, per se opnemen in de route. Eén van de boten, van de Engelse schipper Ian Walker, vaart mee onder de naam Abu Dhabi Ocean Racing. „Abu Dhabi is een belangrijk deel van onze plannen”, erkent de Noor, die de race vier keer volbracht.

Maar toen voerde de route nog van Kaapstad naar Australië en Nieuw-Zeeland, scherend over de schuimkoppen van de Zuidelijke Oceaan. Daarbij bleven de zeilers ver van het Midden- en Verre Oosten.

In de vorige editie van de oceaanrace brak Frostad voor het eerst met die gewoonte, op zoek naar nieuwe commerciële uitdagingen. Azië is te interessant om aan bakboord te laten liggen: niet alleen voor Volvo, ook voor de deelnemers die er nu vandaan komen, zoals de boot van Abu Dhabi en het Chinese jacht Sanya.

Maar die nieuwe strategie brengt, buiten de meer traditionele risico’s van zware stormen, onzichtbare ijsschotsen, drijvende containers of slapende walvissen, ook nieuwe gevaren met zich mee. In 2010 werden volgens het Britse inlichtingenbureau Dryad Maritime Intelligence Services 1.181 zeelieden door piraten ontvoerd. Naar schatting werd vorig jaar 150 miljoen dollar aan piraten betaald om bemanningen, vracht of boten terug te krijgen.

„In een perfecte wereld zou niemand van ons voor deze omweg kiezen”, zei de Australische schipper Chris Nicholson van Team New Zealand voor de start in Kaapstad. „Maar we varen niet in een perfecte wereld, dus dit is de beste optie. Het geeft nogal wat rompslomp, maar het alternatief kan veel erger uitpakken.”

De Ocean Race kende in de editie van 2008-2009 ook al een afwijkende route in de Indische Oceaan. Toen moesten de boten, op weg van Kaapstad naar Cochin in het zuiden van India, eerst oostwaarts varen, tot aan een denkbeeldige lijn bij het eiland Mauritius, voordat zij naar het noorden mochten afbuigen.

Wapens aan boord zijn geen optie, verklaarde Knut Frostad eerder. Wel worden de bemanningen voor de race geïnstrueerd door terrorismedeskundigen. Somalië wordt weliswaar gemeden, maar rond India, Indonesië en onder de zuidkust van China liggen nog een paar van de meest beruchte zeestraten van de wereld.

Om zo goed mogelijk voorbereid te zijn op piraten hebben de zeilboten een anti-piraterij-plan, gebaseerd op tips van onder meer Dryad Maritime. Zo moeten de zeilers weten wat voor boten zij in bepaalde regio’s kunnen verwachten, en op welke tijdstippen. En dat zij beter drukke viswateren kunnen mijden, niet alleen om piraten te omzeilen, maar ook om ruzie met lokale vissers te voorkomen. Een minimaal gebruik van lichten en radiocontact voorkomt onnodige aandacht. Mocht het toch misgaan: „Zodra ze jullie hebben gezien, zorg er dan voor dat de boot een zo moeilijk mogelijk doelwit lijkt”, luidt één van de instructies. Het gebruik van felle lampen, lichtkogels of alarmgeluiden kan daarbij helpen. In die fase is het letterlijk: alle hens aan dek. Elf afgetrainde kerels in het gangboord zullen voor sommige piraten voldoende afschrikkend werken. Maar het houdt een keer op: „Zodra de piraten aan boord zijn – geen heroïek.”

Het jacht Delta Lloyd had drie jaar geleden een verdedigingslinie voor potentiële overvallers in de Straat van Malakka en de Zuid-Chinese Zee: een paar waterdichte, doorzichtige ‘kerstpakketjes’ als afleidingsdoel, volgestopt met sigaretten, een glimmend cameraatje en een paar goed zichtbare dollarbiljetten – in de hoop dat de zeerovers genoegen zouden nemen met die buit. Maar de Nederlandse verzekeringsmaatschappij was zich ervan bewust dat deze decoy bags weinig indruk zouden maken op de moderne Somalische piraat.

Toch is het gevaar verre van denkbeeldig – over de hele wereld vallen wekelijks zeilers ten prooi aan piraten. Precies tien jaar geleden, in december 2001, werd de zeilwereld opgeschrikt door de moord op één van ’s werelds beroemdste oceaanzeilers, de Nieuw-Zeelander Sir Peter Blake. Blake, winnaar van de America’s Cup en de Whitbreadrace (voorloper van de Volvo Ocean Race), lag voor anker bij de monding van de Amazone na een expeditie waarbij hij onderzoek deed naar de opwarming van de aarde. ’s Avonds werd zijn boot overvallen door zes gewapende zeerovers. Blake werd in de rug geschoten, toen hij uit de kajuit een geweer had gepakt. Dat had hij aan boord ter afschrikking van wilde dieren. De schutter, Ricardo Tavares, kreeg 37 jaar celstraf.

De finish van de etappe naar Abu Dhabi wordt nieuwjaarsdag verwacht. Die perfecte timing is in elk geval nog een positief gevolg van een paar duizend kilometer ‘zeilen’ op een containerschip.

    • Rob Schoof