Eenzaam Engeland

Eeuwenlang streden de Britten tegen een verenigd Europa.

Die verdeel-en-heerstactiek is spectaculair mislukt. Wat nu, Cameron?

De Britten spanden samen met Oostenrijk en Pruisen om te vechten tegen Frankrijk en Spanje. Vervolgens vochten ze samen met de Fransen tegen de Spanjaarden, met de Oostenrijkers en de Russen tegen de Fransen en de Spanjaarden en daarna met de Pruisen tegen de Fransen en de Russen. Later vormden ze een alliantie met de Fransen om tegen de Duitsers en de Russen te strijden, iets later weer met de Russen tegen de Duitsers et cetera. Ze streden dus telkens tegen recente bondgenoten.

De Britten mengden zich zelfs in binnenlandse aangelegenheden, bijvoorbeeld toen ze met de koningsgezinde Fransen vochten tegen de Fransen die een republiek wilden. De lijst van voorbeelden is eindeloos.

Met dit verdeel-en-heersbeleid was Groot-Brittannië in staat Europa zich met zichzelf bezig te laten houden. Europa was nooit in staat gezamenlijk, snel en krachtig op te treden.

De Britten konden rustig slapen.

In het recente, vreedzame tijdperk heeft het Verenigd Koninkrijk deze strategie nooit verlaten. Alleen de tactiek veranderde. Het Britse lidmaatschap van de Europese Unie is een voorbeeld ervan.

Alleen als lid kon Londen regelen dat Europa geen al te sterke eenheid zou worden. Om deze reden steunen de Britse conservatieven, waarvan premier Cameron lid is, verdere uitbreiding van de EU van harte. Zij weten dat het met meer leden lastiger wordt voor de EU gezamenlijk, snel en krachtig op te treden.

Dat het Verenigd Koninkrijk nooit uit overtuiging lid is geweest van de EU, blijkt wel uit het feit dat het land op allerlei gebieden niet meedoet. Het bekendste voorbeeld is dat het land niet deelneemt aan de euro. Het land heeft ook het Schengenverdrag – dat het vrije verkeer van mensen regelt – niet ondertekend, doet niet mee aan gezamenlijk sociaal, juridisch, immigratie- en politiebeleid, weigert de eurozone financieel te helpen om de problemen op te lossen en gebruikt chantage om minder geld af te hoeven dragen aan de EU.

Lange tijd schaadde dit beleid het Verenigd Koninkrijk niet. De rest van Europa was te verdeeld om iets te ondernemen tegen de Britten. Vorige week veranderde dit. Voor het eerst in lange tijd, zo niet voor het eerst in de geschiedenis, slaagde de rest van Europa erin een gezamenlijk front te vormen, met als automatisch gevolg dat het Verenigd Koninkrijk geïsoleerd is geraakt. Een duidelijke waarschuwing kwam enkele weken geleden, toen de Poolse minister van Buitenlandse Zaken zei minder angst te hebben voor de Duitse macht dan voor het Duitse nietsdoen. Het Britse Foreign Office heeft de implicaties hiervan zwaar onderschat.

De uitkomst van de EU-top op 8 en 9 december zal op termijn grote gevolgen hebben. Omdat de eurozone een van de grootste markten van de wereld is, is elke stap die de eurozone verder integreert per definitie gunstig voor de rest van de wereld.

De gevolgen voor het Verenigd Koninkrijk kunnen verregaand zijn. Door de eurocrisis en door de vlucht uit de euro werd het pond sterker en daalden de langetermijnrentes, ondanks de torenhoge inflatie. Nu de eurozone is begonnen de crisis op te lossen, kan het pond weleens behoorlijk in waarde dalen en kunnen de Britse langetermijnrentes stijgen. Een zwakkere pond kan de al torenhoge inflatie verder opstuwen.

Een hogere rente en stijgende inflatie leggen op hun beurt de economie lam. Hierdoor is een lange periode van zeer lage groei, zo niet een recessie, zo goed als gegarandeerd.

De politieke gevolgen zijn al zichtbaar. De Scottish National Party (SNP), de partij die Schotse onafhankelijk nastreeft, heeft hard uitgehaald naar Cameron. De SNP beschuldigt hem ervan het „hypothetische gevaar voor de banken voor te hebben laten gaan op Britse belangen”.

Niet alleen strijdt de SNP voor een onafhankelijk Schotland, maar ook voor de invoering van de euro in haar thuisbasis. De partij verwacht dat de eurozone door de afspraken van 8 en 9 december is begonnen met het oplossen van de eurocrisis en dat de Britse economie verder zal verzwakken als gevolg van de Britse nederlaag op deze top. Als dit inderdaad gebeurt, kan het Schotse nationalisme verder worden aangewakkerd. Het zou niet voor het eerst zijn dat een lange periode van economische misère in een land voorafgaat aan verdere politieke problemen.

Het zal zeer interessant zijn te volgen wat de reactie van Londen is in de komende maanden en jaren. Zal de spectaculaire nederlaag leiden tot iets wat nog nooit is gebeurd – een grondige herziening van het Britse buitenlandbeleid ten aanzien van Europa en van de Britse positie in Europa? De relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en Europa zal hoe dan ook ingrijpend veranderen.

Edin Mujagic is publicist en monetair econoom aan de Universiteit van Tilburg.

    • Edin Mujagic