Een serieuze bron pak je serieus aan

Het RIVM heeft belang bij bevordering van de griepprik, zegt huisarts Van der Linde. Het gezondheidsinstituut pikt dat niet. Vandaag begint de juridische procedure.

Gonnie Wintershoven (88) heeft de griepprik geweigerd. Ze vindt die onzin: „Wat maakt het uit of ik vandaag doodga of morgen?” Toch lijkt ze allesbehalve levensmoe. Ze toont enthousiast foto’s van haar achterkleinkinderen en geniet van het uitzicht dat het bejaardentehuis biedt over de rivier de Amstel.

Martha Meijnders (81), ook Amsterdamse, nam de griepprik wel. „Je bent dom als je ’t niet doet”, zegt zij. „Hij beschermt je en hij is gratis.”

Elk jaar laten 3,5 miljoen zestigplussers en andere risicogroepen zich inenten tegen de griep. Maar dit jaar heeft de vaccinatieronde een lelijk randje gekregen: huisarts Hans van der Linde moest zich vandaag melden bij de rechtbank in Middelburg. Hij is aangeklaagd wegens smaad door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). In diverse media heeft Van der Linde het RIVM ervan beschuldigd de griepprik te promoten op oneigenlijke gronden: directeur Roel Coutinho zou volgens de huisarts financiële banden hebben met de fabrikanten van het griepvaccin.

Uit de dagvaarding: „Met zijn aantijgingen van het hebben van zakelijke belangen bij de farmaceutische industrie, brengt Van der Linde de reputatie van Coutinho en het RIVM ernstige schade toe. De uitspraken van Van der Linde missen feitelijke grondslag en ondermijnen het vertrouwen dat het publiek moet hebben in het RIVM als leidinggevende instantie bij de bestrijding van infectieziekten en epidemieën.”

Het RIVM procedeert tegen Van der Linde omdat hij zijn beschuldigingen niet wil intrekken. Het koos voor een bodemprocedure omdat die, anders dan een kort geding, leidt tot een definitief oordeel van de rechter. Minister Schippers (Gezondheidszorg, VVD) gaf het RIVM maandag gelijk in de Tweede Kamer.

Het conflict begon zo: in oktober schreef hoofdredacteur F. Bijl in het gezaghebbende Geneesmiddelenbulletin dat er geen bewijs is voor de effectiviteit van het griepvaccin. Daar is het RIVM het niet mee eens: de griepprik beschermt massa’s ouderen wel degelijk. En mensen die erna alsnog griep krijgen, zouden lichtere klachten hebben dan anders.

Coutinho, zijn collega Ab Osterhaus en de voorzitter van de Gezondheidsraad, Louise Gunning, lieten dat prompt in diverse media weten. Van der Linde gaf op zijn beurt in dagblad Trouw en enkele nieuwsprogramma’s zijn mening: het is niet bewezen dat de griepprik werkt en de enige reden dat wetenschappers als Coutinho het vaccin promoten is omdat ze er indirect geld aan verdienen. Van der Linde is relatief bekend omdat hij al jaren kritisch is over farmaceutische bedrijven die artsen en wetenschappers zouden bewerken.

Van het RIVM mag iedereen de effectiviteit van de griepvaccinatie in twijfel trekken, zegt de woordvoerder. „Maar dan mogen wíj ons er ook over uitlaten en kan men ons niet het zwijgen opleggen op grond van valse beschuldigingen over belangenverstrengeling.”

Steun krijgt Van der Linde ook. Er is een stichting ‘Steun huisarts in proces’ opgericht, die via internet donaties inzamelt. En vier hoogleraren huisartsgeneeskunde schrijven in een open brief: „Het is onjuist om een lopend professioneel discours over de betekenis van mogelijke belangenverstrengeling via een juridische ingreep te beëindigen.” Ze roepen het RIVM op de aanklacht tegen Van der Linde in te trekken.

Vaccinatieprogramma’s van het RIVM zijn al jaren voer voor complottheoretici, zoals bij de Mexicaanse griep in 2009 en de preventieve HPV-prik voor baarmoederhalskanker. In maart 2009 verspreidden ‘verontruste ouders’ via internet berichten dat meisjes van twaalf de HPV-prik niet moesten halen. Een half jaar later werd de campagne veel groter, toen de zeer actieve Anneke Bleeker de overheid en farmaceutische bedrijven verweet het vaccin tegen Mexicaanse griep aan te raden voor hun eigen financieel gewin. Het vaccin, zeiden Bleeker en anderen, was een „massavernietigingswapen” dat kinderen „mini-herseninfarcten” zou bezorgen. De overheid, zeiden ze, deed nanochips in het vaccin om burgers te volgen.

Daarover zegt de woordvoerder van het RIVM nu: „Dat was een moeder die in een bloemenzaak werkte, geloof ik. Ze verspreidde haar berichten via internet. Deze huisarts Van der Linde is een serieuzer bron die in serieuze media zijn onterechte beschuldigingen mag uiten.”