Dit stukje is (nog niet) afgeluisterd

Aangenomen mag worden dat de toetsaanslagen waarmee deze woorden op het scherm verschijnen, niet door de politie realtime worden opgenomen en afgeluisterd.

Ook gaan we er maar van uit dat de wachtwoorden voor het redactionele systeem die vandaag werden ingevoerd, niet zijn afgevangen. Noch dat de harde schijf die voor dit stukje wordt gebruikt, is doorzocht. Of dat alle e-mails, internetverkeer en net ontvangen foto’s van ongeregeldheden werden gekopieerd en meegelezen.

We nemen ook maar aan dat de politie de webcam en microfoon van deze pc niet ongemerkt aanzet als ter redactie wordt vergaderd of getelefoneerd. Laten we vooral hopen dat de Staat ook geen belastende informatie plaatst op deze pc. Om zo een latere huiszoeking te legitimeren, een onderzoek te verstoren of een publicatie te verhinderen.

Minister Opstelten (Veiligheid, VVD) gaf gisteren in antwoord op Kamervragen toe dat het Openbaar Ministerie inmiddels computers hackt bij verdachten van ernstige misdrijven. Dat gebeurt op afstand, heimelijk en met de bedoeling gegevens „op te nemen” of „over te nemen”. Een online doorzoeking is niet aan de orde, aldus de minister, omdat de wet dat niet toelaat.

Maar het doorkijkje dat hij gaf, laat al wel de risico’s zien die de digitale burger als verdachte kan lopen. De Nederlandse politie is aan het hacken en klust bij met spionagesoftware. Deels is dat uit noodzaak door de digitalisering, ook van de onderwereld. En door de opmars van encryptiesoftware, waardoor het klassieke afluisteren steeds minder oplevert. Anonimiteit, versleuteling en de enorme omvang van online dataverkeer zijn grote obstakels bij de opsporing. Politie en justitie moeten daarop antwoorden formuleren.

Maar tegelijk dienen de verantwoordelijke minister en de voorzitter van het College van procureurs-generaal de burger tijdig en volledig te informeren over wat er gaande is. Deze belangrijke informatie kwam nu alleen maar vrij omdat de Tweede Kamerleden Schouw en Berndsen (beiden D66) Duitse webpublicaties over spionagesoftware lazen. Een aantal Duitse deelstaten blijkt die al twee jaar te gebruiken. Onder het motto: als het regent bij de buren zal het hier wel lekken, gooiden zij een balletje op bij Opstelten. En inderdaad, ze troffen doel. Met de complimenten voor de Kamerleden, maar dit is niet zoals het hoort.

In het vakblad Delikt en Delinkwent betoogde juridisch onderzoeker Oerlemans dat voor de nu bekende praktijk van hacken door de politie geen wettelijke grondslag is. Dit is een nieuwe en ernstige inbreuk op de burgerrechten, die heimelijk en op afstand plaatsvindt. Daarvoor is nieuwe wetgeving nodig. Daar moet het kabinet snel voor zorgen.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

Dit verscheen eerder als commentaar in NRC Handelsblad.