De subsidie op schulden is verslavend

Nieuwsanalyse

Iedereen wil rust op de huizenmarkt zodat de verkoop weer kan aantrekken. Maar zal versobering van de fiscale aftrekbaarheid van de hypotheekrente die gewenste rust brengen of juist niet?

Het goede nieuws: je kunt steeds goedkoper wonen in Nederland. De huizenprijzen dalen gestaag, de rente is gezakt. En als straks de hypotheekrente niet meer bij de inkomstenbelasting aftrekbaar is, worden woningen zonder twijfel nog een stuk minder waard – al snel 5 tot 10 procent, afhankelijk van de manier waarop de aftrek versoberd wordt. Fijn voor starters, de debutanten van de woningmarkt. Wel iets minder fijn voor de haves, laat staan voor de bejaarde huizenbezitters die willen oogsten.

Nederlands meest besproken aftrekpost staat weer volop in de politieke aandacht nu het sanerende kabinet van premier Mark Rutte afstevent op grotere tekorten en een verslechtering van de overheidsfinanciën. Is dit dan het moment dat ook de rechtse partijen, de laatste verdedigers van het gesubsidieerde lenen, door de bocht gaan?

In het brede maatschappelijke debat over de hypotheekrenteaftrek komen vele facetten uit het menselijk bestaan samen. De halve piramide van Maslow – de Amerikaanse psycholoog die de menselijke behoeften hiërarchisch ordende – komt aan bod. Kun je straks nog rustig slapen en rustig wonen als de aftrek wel of juist niet wordt afgeschaft? Discussiëren over de hypotheekrente is discussiëren over de woningmarkt en inkomenspolitiek, over de kwetsbaarheid van ons financiële systeem en de schulden van huishoudens. En over de overheidsfinanciën en het consumentenvertrouwen.

Het bekendste argument vóór afschaffing van de renteaftrek is dat het de overheid zoveel geld kost. Volgend jaar is de overheid circa 10 miljard euro kwijt aan de bevordering van het eigenwoningbezit. Critici noemen het moreel verwerpelijk dat vadertje Staat zo het maken van schulden stimuleert. En hoe meer je verdient, hoe meer je kan aftrekken – ook relatief. Dat komt door de progressieve tarieven in ons belastingstelsel. Daardoor betaalt het Rijk ruwweg de helft van de rentelasten mee in het villasegment, terwijl de kleinere inkomens met een koopflat maar 33 procent kunnen aftrekken.

De meeste linkse partijen willen de inkomensverschillen verkleinen: vóór aftrek. De VVD is een sterk voorstander van het behoud van dit fiscale douceurtje, juist omdat hiermee de in hun ogen overdreven progressieve belastingheffing wordt gecorrigeerd. Het zet de boel weer een beetje recht in het nivellerende Nederland, zeg maar. Als de partij dit argument serieus neemt, is het wel vreemd dat de VVD als grootste partij van Nederland de laatste jaren geen enkele poging heeft ondernomen om de belastingtarieven te verlagen in plaats van inkomenspolitiek via de omweg van aftrekposten te bedrijven. De VVD staat toch niet te boek als een partij die graag geld rond pompt.

De eerste oppositie tegen de renteaftrek ontstond vooral door problemen op de woningmarkt. De subsidie op schuld in combinatie met vrijgevige bankiers resulteerden de afgelopen decennia in bovengemiddelde prijsstijgingen. Hoe kon de starter die markt nog betreden? De markt stroomde niet meer goed door.

Het was goed voor het Nederlandse saamhorigheidsgevoel om schande te kunnen spreken van de wurgleningen die arme Amerikaanse gezinnen afsloten in aanloop van de kredietcrisis. Dat dit zomaar mogelijk was in de Verenigde Staten! Maar in Nederland zelf wordt er ook pervers geleend: met veel aflossingsvrije hypotheken waarbij de huizenbezitter een boete moet betalen als hij vervroegd aflost. Uiteraard een bescherming voor de bank. Als Nederland ineens en masse gaat aflossen, en daar bijvoorbeeld zijn spaargeld voor gebruikt, zullen banken een groot probleem hebben.

Vanuit de toezichthouders klinken daarom regelmatig zorgen over die groeiende schuldenberg. Huishoudens en banken hebben te veel geleend, de risico’s voor de Nederlandse economie en Nederlandse financiële sector nemen toe. Dat is de hoofdreden waarom bankpresident Klaas Knot een einde wil maken aan deze praktijk.

Vooruit, nog even de belangrijkste critici die waarschuwden voor allerhande gevaren van de aftrek op een rijtje: het IMF, de OESO, het Centraal Planbureau, de SER, de Raad van State, de Europese Commissie, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsraad, de Rabobank, de VROM-Raad etcetera.

Een van de belangrijkste argumenten tegen afschaffing van de hypotheekrente is de rust. De woningmarkt heeft rust nodig, zeker in deze onzekere tijden. Daar is het huidige kabinet vooralsnog liever 10 miljard euro per jaar aan kwijt. Want versobering – in welke vorm dan ook – betekent ongetwijfeld meer huisuitzettingen. Versobering bij alleen starters kan dat voorkomen, maar wat wordt er dan nog bezuinigd?

De Nederlandse bouwers hebben het argument van rust inmiddels omgedraaid. De aanhoudende discussie over de houdbaarheid van de aftrekpost zelf schept zoveel onzekerheid dat de aftrek daarom afgeschaft moet worden. Zodat de burger eindelijk weet waar hij aan toe is.

    • Jeroen Wester