Censuur in bange tijden

De censuur is terug in Rusland, voor zover die ooit echt weg is geweest. Gisteren werd de hoofdredacteur van het weekblad Kommersant Vlast, Maksim Kovalski, ineens ontslagen, omdat zijn tijdschrift op professionele en soms briljante manier verslag had gedaan van de parlementsverkiezingen. Grote artikelen over radicale stembusfraude ten gunste van Verenigd Rusland, over de vrijwillige waarnemers, over uitgeweken Russen die in Londen stemden (waar Jabloko 42,6 procent van de stemmen kreeg en Verenigd Rusland 10,1 procent) belichtten de werkelijkheid van de Russische politiek.

Kommersant Vlast behoort samen met weekblad New Times en krant Novaja Gazeta tot de weinige media die nog een goed beeld geven van wat er in Rusland echt aan de hand is. Het dagblad Kommersant vaart al een paar jaar een voorzichtiger koers en belicht minder dan voorheen de grote corruptieschandalen waarbij hoge overheidsfunctionarissen zijn betrokken. De andere kwaliteitskrant van Rusland, Vedomosti, moet het vooral hebben van zijn scherpe hoofdartikelen en zijn voortreffelijke opiniepagina.

Kommersant Vlast is eigendom van oligarch en metaalhandelaar Alisjer Oesmanov, die  nauwe banden heeft met het Kremlin, maar zich in het verleden nog nooit met het redactionele beleid van zijn mediaconcern heeft bemoeid. Bij het laatste nummer van Kommersant Vlast was dat anders. De aanleiding voor Oesmanovs bemoeienis zou een afgedrukte foto zijn geweest van een in Londen uitgebracht stembiljet, waarop het vakje voor Jabloko was aangekruist en met rood potlood over de hele lengte stond geschreven ‘Poetin, je kunt mijn lul op’ (Путин пошёл на хуй!), wat in het Russisch zo ongeveer het grofste is wat je iemand kunt toewensen. Om die reden werden Kovalski, die het weekblad al twaalf jaar leidt, en de directeur van het mediaconcern ontslagen.

Maar gisteravond bleek dit excuus nep te zijn. Want volgens enkele medewerkers van Kommersant, die anoniem willen blijven, heeft Oesmanov een telefoontje van het Kremlin gekregen, waarin hem bevolen werd maatregelen te nemen tegen het kritische weekblad.

Volgens hoofdredacteur Jevgenia Albats van New Times is het ontslag een waarschuwing aan alle massamedia in het land dat ze moeten oppassen met wat ze publiceren of uitzenden. Die waarschuwing geldt ook voor de staatsmedia, waar het Kremlin zijn greep enigszins op lijkt te verliezen. Journalisten van staatsmedia lijken steeds minder bereid de waarheid te verzwijgen en aan zelfcensuur te doen. Dat bleek tijdens de protesten van afgelopen week, waaraan veel journalisten van staatspersbureau RIA-Novosti en de staatstelevisiezenders actief deelnamen. Een van de beroemde nieuwslezers van staatstelevisiekanaal NTV, Aleksej Pivovarov, dreigde vorige week zelfs op te stappen als zijn zender geen aandacht aan het protest van afgelopen zaterdag zou schenken. Het dreigement hoefde niet te worden uitgevoerd, want NTV deed uitgebreid verslag van de gebeurtenis.

Bij RIA-Novosti kreeg de dienst, die op website InoSMI vertalingen levert uit de buitenlandse pers, in de weken voorafgaand aan de parlementsverkiezingen opdracht om kritische berichtgeving over Verenigd Rusland en Poetin weg te laten. De hoofdredacteur van die site nam daarop ontslag, maar niet nadat hij op internet stennis had geschopt, zodat  internetgebruikend Rusland te weten kon komen waarom ze ineens alleen positief nieuws over de Russische politiek te lezen kregen.

Alle vooraanstaande redacteuren van Kommersant hebben vanochtend een open brief gepubliceerd, waarin ze zeggen het oneens te zijn met het ontslag van hun hoofdredacteur en ze zich beroepen op het citaatrecht. Zo’n open brief kon  je in de Sovjet-Unie een paar jaar kamp opleveren. Nu word je hoogstens ontslagen. Wat dat betreft is Rusland op de goede weg.

 

 

 

 

    • Michel Krielaars