'Verhoog btw op ongezond eten'

Het kabinet doet onvoldoende om een ongezonde levensstijl van mensen te ontmoedigen. De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg bepleit een hogere belasting op ongezond eten, roken en drinken, waaronder invoering van het hoge btw-tarief op voedsel. Het adviesorgaan van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) bepleit dat in het vandaag gepresenteerde rapport Preventie van welvaartsziekten.

De afgelopen jaren zijn de gezondheidsverschillen tussen hoog- en laagopgeleiden steeds groter geworden. Bekend is dat lager opgeleiden ongezonder eten, meer drinken en vaker roken. Daar komen veel ziektes van, die te voorkomen zouden zijn. Recent onderzoek wijst uit dat 40 procent van alle kankers wordt veroorzaakt door leefstijl.

Gemiddeld stijgt de levensverwachting van alle Nederlanders; bij hoogopgeleiden meer dan bij laagopgeleiden. Het aantal jaren dat hoogopgeleiden in goede gezondheid leven stijgt ook, terwijl dat voor laagopgeleiden niet geldt. De laagst opgeleide vrouwen krijgen nu rond hun 52ste jaar gezondheidsproblemen. Dat is twintig jaar eerder dan hoog opgeleide vrouwen. Tien jaar gelden was dat verschil 16 jaar.

De raad wil de gezondheidsverschillen verkleinen en bepleit de heffing van het hoge in plaats van het huidige lage btw-tarief op voedsel om overgewicht tegen te gaan. Ook moet de overheid de invoering van een vettaks, een belasting op vet eten, overwegen. De accijns op tabak zou eveneens omhoog moeten. Daarnaast zou de minister 1 procent van de zorgverzekeringspremie (totaal 350 miljoen euro) in een speciale pot moeten stoppen. Daaruit kunnen gemeenten en zorgverzekeraars dan projecten betalen die de gezondheid van mensen bevorderen.

Schippers laat via haar woordvoerder weten dat zij al veel aan preventie doet, met name door te investeren in beweging en sport. De liberale minister staat bekend als een tegenstander van betutteling. Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun leefstijl, schreef zij al eens aan de Kamer. „Ik wil ongezond gedrag niet beboeten of bestraffen.”

In 2008 publiceerde het Centraal Bureau voor de Statistiek al schokkende cijfers over de gezondheid van Nederlanders naar opleidingsniveau, schrijft de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Cijfers uit 2010 wijzen uit dat de verschillen, vooral bij vrouwen, nog groter zijn geworden. Er is nog niet een direct verband te leggen met verschillen in leefstijl, aldus de raad, maar dat verband is wel „plausibel”.

Het dilemma voor de minister is volgens de raad dat overheidsmaatregelen „op veel publieke en politieke weerstand kunnen stuiten”. Daar komt bij dat ook de handel en de industrie het recht op vrije keuze en een vrije markt opeisen. Het gaat om „omvangrijke commerciële belangen”, schrijft de raad. „De tabaks-, alcohol- en zuivelindustrie verzetten zich tegen effectief preventief beleid.”