Vergeten staatje van Euro-utopisten

Theatermakershuis De Queeste brengt een stuk over Neutraal Moresnet, vergeten buurlandje van Nederland. Het moet vooral gaan over de actuele elementen van toen.

Het is een vergeten historisch curiosum. Tussen 1815 en 1918 had Nederland niet twee maar drie buurlanden en was het Drielandenpunt een Vierlandenpunt. Pruisen en Nederland aasden na de nederlaag van Napoleon allebei op het stuk land ten zuiden van Vaals, met daarop de grootste zinkmijn van Europa. Bij gebrek aan consensus werd Neutraal Moresnet, op de kaart een taartpuntje, een apart land.

Theatermakershuis De Queeste wijdt aan dat landje een voorstelling. Het gezelschap is zelf ook een grensgeval: opgericht door Vlaamse studenten van de Maastrichtse Toneelacademie maakte het eerder ook al voorstellingen over ‘grensgevallen’. De gevolgen van de verbreding van de Maas voor een Belgisch en een Nederlands gehucht aan weerzijden van de Maas, bijvoorbeeld.

Neutraal Moresnet paste in die reeks. Paul Pourveur en Lot Vekemans van De Queeste wilden geen kostuumdrama maken over de negentiende eeuw. „De voorstelling moest wat te vertellen hebben over wat er nu gebeurt”, zegt regisseur Christophe Aussems. Ze vonden aanknopingspunten in twee elementen uit de historie van Moresnet. „De directeur van de zinkmijn was ook de burgemeester en daarmee in feite ook staatshoofd. Dat is het marktdenken in zijn uiterste vorm.”

De Queeste combineert dat gegeven met een historische anekdote uit de nadagen van het ministaatje. Dr. Wilhelm Molly, plaatselijk arts, wilde met wat bevriende idealisten van Neutraal Moresnet het wereldcentrum van de taal Esperanto maken. Amikejo, plaats van vriendschap, moest het heten. Het congres van esperantisten steunde de plannen en The New York Times sprak al van een ‘New European State’. Maar de Eerste Wereldoorlog smoorde het streven in de kiem: Neutraal Moresnet viel voortaan onder het koninkrijk België.

‘Moresnet’ is, vertelt Aussens, tegenwoordig nog steeds „een wat non-descripte” plaats. „Wat je ziet is deels het gevolg van de geschiedenis, van het neutraal-zijn, van een identiteit opgeplakt krijgen, die later weer wordt afgenomen.”

De Queeste speelt dit keer niet op locatie, al wordt de kleine speellijst wel afgesloten in de gemeente Kelmis/La Calamine, hart van wat ooit Neutraal Moresnet was. „Dat zal een heel andere voorstelling worden dan de overige”, zegt Aussems. Zelf blijft hij geloven in verbondenheid in de ‘euregio’, het Belgisch-Nederlands-Duitse gebied tussen Hasselt, Luik en Aken. „Al was de onderlinge verbondenheid in de tijd voor de Europese eenwording groter dan nu.”

‘Moresnet’ van De Queeste: 13, 14 en 15/12 Theater a/h Vrijthof, Maastricht. Inl: dequeeste.be

    • Paul van der Steen