Pak de maffia aan! (Maar niet te hard)

Het omkoopschandaal in het Turkse voetbal heeft voor verdeeldheid gezorgd in de regerende AK-partij.

Maffia of niet, voetbal is wel goed voor de economie.

Bram Vermeulen

Het gebeurde allemaal in een week dat Recep Tayyip Erdogan, premier van Turkije, thuis herstelde van een operatie aan zijn darmgestel. De grote leider was maar een paar dagen weg en zijn regerende partij AKP ging rollend over straat. De reden: voetbal en de Turkse maffia.

De strijd kwam afgelopen weekend tot een climax toen de regerende AKP zijn meerderheid in het parlement gebruikte om een wet aan te passen waardoor de maximumstraf op manipulatie van voetbalwedstrijden niet langer twaalf jaar is, maar slechts drie jaar. Daarmee wordt een wet aangepast die pas in april werd aangenomen.

Dezelfde wet leidde tot tientallen arrestaties van spelers en bestuurders die betrokken zouden zijn bij het grootste omkoopschandaal uit de Turkse voetbalgeschiedenis. Vorige week maandag werden nog 93 verdachten aangeklaagd, onder wie de machtige voorzitter Aziz Yildirim van landskampioen Fenerbahçe.

Velen in de regeringspartij voelen zich ongemakkelijk bij de vervolging van Yildirim en zijn handlangers binnen de grootste voetbalclub van Turkije. Fener is niet zomaar een voetbalclub, het is een republiek op zichzelf. Bijna de helft van de kijkers van betaaltelevisie zijn fans van Fenerbahçe. Marktonderzoeken laten steeds weer zien: als Fener wint gaat het beter met de Turkse economie, rijzen de pizzaverkopen met tientallen procenten, draaien klerenwinkels meer omzet. Een politicus met een beetje verstand brandt zijn handen niet aan Fenerbahçe.

President Abdullah Gül, ook van regeringspartij AKP, heeft geen boodschap aan zulke sentimenten. Hij is president van het volk. Hij wantrouwt de achterliggende redenen van zijn eigen partij om de wet aan te passen. „De indruk wordt gewekt dat de aanpassingen niet uit noodzaak zijn geboren, maar eerder bedoeld zijn om bepaalde individuen te helpen die onderwerp zijn van lopend onderzoek”, verklaarde de president. Gül sprak een veto uit tegen de aanpassingen en stuurde de wet terug naar het parlement, waar leden van zijn AKP de wetswijzigingen zaterdag toch doordrukten. Slechts één partij durfde daarover zijn woede uit te spreken: de Koerdische BDP. De partijvoorzitter werd zelfs zo kwaad dat hij het glas op zijn spreekgestoelte kapotsloeg en de scherven richting de banken van de AKP gooide. President Gül kan de wetaanpassingen van zijn partijgenoten nu alleen nog stoppen als hij het Constitutionele Hof daarom vraagt.

De openlijke onmin binnen de partij die afgelopen juni nog door de helft van de Turkse kiezers werd gekozen, is uitzonderlijk. De crisis legt breuklijnen bloot waar je het eigenlijk niet over mag hebben. Commentator Mehmet Ali Birand wijst op de invloed van de beweging van de machtige Turkse islamgeleerde Fethullah Gülen wiens filosofieën velen binnen de AKP aanhangen, maar sommigen ook niet.

De beweging is een groot taboe in Turkije. Een aantal journalisten dat hiernaar onderzoek deed, zit vast op beschuldiging van terrorisme. „De wet tegen manipulatie van voetbalwedstrijden zorgt voor meningsverschillen tussen die twee kampen. De Gülen-gemeenschap wil niet dat de wet wordt afgezwakt en steunt het standpunt van president Gül. Dit irriteert veel mensen binnen de AKP”, schrijft commentator Mehmet Ali Birand.

Tienduizenden bureaucraten in en buiten Turkije ontvingen onderwijs op de conservatieve scholen die de beweging van Gülen wereldwijd runt. De beweging is volgens kenners vooral geïnteresseerd in economische macht. De baas van Fenerbahçe, Aziz Yildirim, is de voorman van de economische macht van de oude seculiere elite in Turkije. Buiten het voetbalveld werd hij steenrijk dankzij wapenverkopen en de bouw van legerbases.

Met Yildirim en zijn handlangers in voorlopige hechtenis en de schijn van een regeringspartij die de verdachten niet al te hard wil straffen, lijken beide kampen binnen de AKP te profiteren van de voetbalcrisis. Onder deze Turkse regering wordt de voetbalmaffia aangepakt, is de boodschap. Maar niet te straf.

    • Bram Vermeulen