Na vrijspraak straks toch weer voor rechter

Vrijgesproken personen kunnen straks mogelijk voor hetzelfde delict opnieuw voor de rechter komen. De Tweede Kamer steunt minister Opstelten in zijn plannen.

Ne bis in idem: niet twee keer voor hetzelfde. Dit beginsel van het strafrecht bepaalt dat iemand na vrijspraak óf veroordeling van de rechter niet opnieuw voor dezelfde zaak kan worden vervolgd.

Dat fundamentele rechtsbeginsel wordt nu ingeperkt. Veroordeelden kunnen hun zaak straks gemakkelijker laten herzien. En vooral: wie is vrijgesproken van een zwaar misdrijf, kan opnieuw vervolgd worden. Een meerderheid van de Tweede Kamer steunt minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) in zijn plannen hierover, bleek gisteren.

1Wat is de aanleiding om dit rechtsbeginsel in te perken?

Onlangs zijn verschillende onterechte veroordelingen bekend geworden. De Schiedamse parkmoord (2000), de Puttense moordzaak (1994) en de zaak van Lucia de Berk, onterecht veroordeeld voor moord op zeven patiënten. Voortaan is heropening mogelijk als ‘gewijzigd deskundigeninzicht’ aanleiding geeft tot het vermoeden dat de rechter tot vrijspraak had besloten, als hij die nieuwe kennis eerder had gehad.

Heropening van zaken van vrijgesproken personen was nog helemaal niet mogelijk. Als belangrijkste reden om dat nu wel te doen, voert de minister de voortschrijdende techniek van forensisch onderzoek aan. Daarvan bestaat in Nederland één bekend voorbeeld: de Aldi-moord, uit 2001. In die zaak werd een man vrijgesproken van moord op een bedrijfsleider van een Aldi-supermarkt. Uit nieuw DNA-onderzoek bleek in 2007 dat de kans dat ook een ander de moord gepleegd zou kunnen hebben, vele malen kleiner was dan in 2001 werd geschat. Als de rechter dát had geweten, was hij zeker tot veroordeling overgegaan, bepleitten de Rotterdamse hoofdofficier en de korpschef toen.

2Vrijspraak door de rechter is dus nooit meer definitief?

Dat klopt, althans voor verdachten van zeer ernstige misdrijven. Opstelten wil herziening mogelijk maken bij misdrijven waarop levenslang staat, en bij zaken die de dood van een ander ten gevolg hebben gehad. Opstelten scherpt daarmee een voorstel van Ernst Hirsch Ballin aan. Die kwam, als toenmalig minister van Justitie, in 2008 met een voorstel heropening mogelijk te maken. Hirsch Ballin vond echter dat herziening alleen voor de allerzwaarste delicten mogelijk zou moeten zijn.

3Wie bepaalt of een zaak opnieuw geopend wordt?

Het college van procureurs-generaal van het Openbaar Ministerie. En dat betekent een aantasting van de rechtsstaat, zegt hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen. „Rechters moeten burgers beschermen tegen de almacht van de overheid. Als een uitspraak van de rechter niet langer voldoende is om een burger met rust te laten, kan het voorkomen dat een burger nooit meer van het OM afkomt.”

    • Annemarie Kas