Krimp van economie zet regeerakkoord op 't spel

Nederland komt in een recessie. In 2012 krimpt de economie met 0,5 procent. Sombere CPB-voorspellingen zetten de coalitie van VVD, CDA en PVV onder druk.

Iedereen in Den Haag had het wel zien aankomen: het Centraal Planbureau (CPB) zou vanmorgen met sombere voorspellingen komen voor 2012. Maar zó somber nou ook weer niet. Het CPB verwacht dat de economie volgend jaar met een half procent zal krimpen, dat de werkloosheid met 90.000 personen oploopt en dat het kabinet een begrotingstekort van 4,1 procent van het bruto binnenlandsproduct voor de kiezen krijgt. Bij de formatie was voor 2012 nog 2,7 procent geraamd.

Na vanmorgen is er voor de regeringscoalitie geen ontkomen meer aan: er moet extra bezuinigd worden. Minister De Jager (Financiën, CDA) zei in een reactie dat dat nu vaststaat, alleen de mate waarin is nog onduidelijk. De begroting mag een procentpunt van de raming bij de formatie afwijken – de zogeheten signaalmarge – maar die wordt nu dus al met 0,4 procentpunt overschreden. Bij de volgende CPB-voorspelling, in februari, wordt het jaar 2013 meegenomen. Volgens De Jager is zeker dat ook dan de signaalmarge wordt overschreden. Dat betekent dus: in het voorjaar het regeerakkoord openbreken en over miljardenbezuinigingen onderhandelen.

PVV-leider Geert Wilders is er al aan begonnen, in het openbaar. Een maand geleden formuleerde hij een harde eis: de ontwikkelingssamenwerking mag niet worden ontzien. Vandaag werpt hij zich op als nieuwe hoeder van de hypotheekrenteaftrek. In De Telegraaf en op Twitter meldt hij: ‘Handen af van hypotheekrenteaftrek’. En dat terwijl juist bij VVD en CDA – partijen die altijd pal stonden voor de zo gunstige regeling voor midden- en hoge inkomens – het besef doordringt dat versobering onontkoombaar is. Wilders voorspelt „loodzware onderhandelingen”. Hij lijkt al aan een verkiezingscampagne te zijn begonnen. Maar VVD en CDA laten zich nog niet verleiden mee te doen: „Herstel van vertrouwen is essentieel”, was vandaag de algemene reactie van CDA’er Elly Blanksma.

Premier Rutte en de ministers zijn er altijd helder over geweest. Voor dit kabinet is het op orde brengen van de overheidsfinanciën de belangrijkste doelstelling. Niet voor niets zijn strengere begrotingsregels afgesproken dan die van de Europese Unie. „In tijden van crisis kun je alleen vertrouwen winnen met consistent beleid”, pleegt De Jager te zeggen. De financiële markten gerust stellen, dat is nu prioriteit nummer 1.

Maar Wilders zinspeelt sinds vandaag juist op versoepeling van de begrotingsregels. Voor hem staat niet vast dat deze „blind” moeten worden nageleefd. Te veel bezuinigen kan wel eens „meer schade veroorzaken dan goed doen”. Wat dat betreft krijgt hij steun van de PvdA. Ronald Plasterk stelt dat het kabinet „in hemelsnaam” niet de recessie moet verergeren door „roekeloos te snijden en bezuinigen”. De complete oppositie pleit voor hervormingen die op lange termijn effect hebben, zoals aanpassingen van de hypotheekrenteaftrek, de AOW, de WW en het ontslagrecht. Zulke maatregelen passen ook in het strenge begrotingsbeleid omdat daarmee een gunstig begrotingssaldo weer in zicht komt.

Het kabinet heeft met de 18 miljard aan bezuinigingen tot 2015 bijna alle lucht al uit de begroting gesneden. Bij de formatie kwamen Rutte en Verhagen de PVV vergaand tegemoet door slechts beperkt in te grijpen in de AOW, WW en de zorg. Zo wisten ze een unieke gedoogconstructie te smeden. Na vandaag is het aanzienlijk minder zeker of die constructie in 2012 stevig genoeg blijkt.

Commentaar: pagina 2

Economie: pagina 22 en 23

    • Herman Staal