Het nieuwe EU-verdrag is 'gezichtsbedrog'

De kern van wat 26 EU-landen willen vastleggen in een nieuw verdrag, bestaat al, in het ‘ sixpack’ dat vandaag van kracht wordt. De eurotop bracht weinig nieuws.

De olifant heeft een muis gebaard. Dit constateren Europese functionarissen die bezig zijn om het nieuwe intergouvernementele verdrag voor 26 EU-lidstaten vorm te geven. De inhoud van dit nieuwe verdrag, dat regeringsleiders willen opzetten omdat de Britten donderdagnacht weigerden het bestaande Europese verdrag voor 27 landen te wijzigen, wijkt nauwelijks af van bindende wetgeving uit het zogeheten ‘sixpack’ dat – toevallig – vandaag van kracht wordt.

In dit sixpack, zes wetten die alle 27 EU-landen en het Europees parlement deze zomer hebben goedgekeurd, staan harde begrotingsdiscipline en meer economische convergentie van lidstaten centraal. „Het nieuwe verdrag is grotendeels een herhaling van dit sixpack,” zegt een functionaris die anoniem wil blijven. „Als je verder wilt gaan, moet je het Europees verdrag wijzigen. En dat is vorige week juist mislukt.”

Eurocommissaris Olli Rehn (Economische en Monetaire Zaken) bevestigde dit gisteren: „Onze juridische analyse wijst uit dat nagenoeg alle maatregelen waartoe vrijdag is besloten, er via gewone Europese wetgeving al komen.”

Rehn somde zelfs bepalingen op die de regeringsleiders in het nieuwe verdrag willen hebben, en die al letterlijk in het sixpack staan – zoals paragraaf 5 over de ‘excessive deficit procedure’, die ingaat als een land meer dan 3 procent begrotingstekort heeft, en paragraaf 6, die verwijst naar nieuwe manieren om begrotingsregels in lidstaten af te dwingen. Ook paragraaf 4, over de begrotingsbalans, is deels een herhaling van wat in het sixpack staat.

Indirect staat zelfs de schuldenrem, de bepaling dat elk land moet zorgen dat de staatsschuld niet boven een bepaald maximum uitkomt, al in bestaande wetgeving.

Verder dan het sixpack kunnen de 26 landen nauwelijks gaan. Rehn legde uit dat het onmogelijk is de huidige semi-automatische sancties uit het sixpack te vervangen door automatische sancties in het nieuwe verdrag. „Om sancties automatisch te maken is een wijziging nodig van het bestaande Europese verdrag”, het Verdrag van Lissabon. Dit prevaleert boven alle andere wetgeving. In artikel 126 van het Lissabonverdrag staat dat landen met tweederde meerderheid een Commissiebesluit om sancties tegen een land af te kondigen, kunnen wegstemmen.

Daarmee zijn sancties niet automatisch. Ze wel automatisch maken kan alleen met een verdragwijziging. Dat is wat Duitsland vorige week op de Europese top wilde doen. Dat mislukte omdat de Britten niet wilden meewerken. Het nieuwe verdrag, zónder de Britten, heeft een lagere status dan het Lissabonverdrag en kan aan dit semi-automatisme dus niet tornen. Op de vraag van deze krant waarom er een nieuw verdrag komt als dat niets uitmaakt, zei Rehn droogjes: „Wij hadden een verdrag met 27 landen beter gevonden.”

De opwinding in Nederland over „nieuwe soevereiniteitsoverdracht” verbijstert dan ook menigeen in Brussel. Een functionaris zegt: „Dat speelt nu niet. Het speelde vorig jaar, toen lidstaten het sixpack goedkeurden.” Het intergouvernementele verdrag, zegt de functionaris, is „een trompe-l’oeil [gezichtsbedrog]. Regeringsleiders willen burgers en markten tonen dat er iets besloten is. Anders hadden ze met lege handen naar huis gemoeten.”

Over soevereiniteit gesproken: politiek is het ernstig dat de Britten niet meedoen aan het nieuwe verdrag, maar inhoudelijk hebben ze nergens nee tegen gezegd: ze hebben het sixpack gewoon goedgekeurd.

Morgenavond moeten Europese ambtenaren de hoofdlijnen van het nieuwe verdrag klaar hebben. Dan komen topambtenaren van ministeries van Financiën van eurolanden – de Eurogroep Werkgroep (EWG) – erbij. Samen moeten zij vóór eind december een ontwerpverdrag maken. Deze EWG wordt de ‘hoeder’ van het nieuwe verdrag; inhoudelijk onlogisch, omdat de Commissie de hoeder is van alle afspraken in het Europees verdrag en het sixpack.

Nederland wilde (zie inzet) die Commissierol versterken. Maar Europese instellingen mogen alleen gebruikt worden om afspraken tussen álle 27 lidstaten af te dwingen, niet voor een kleinere groep. Zelfs niet bij regels die de Commissie al voor 27 landen bewaakt. De Britse premier Cameron heeft gezegd dat de Commissie niet mag worden ingeschakeld. Om hem geen reden te geven naar de rechter te stappen, wordt de EWG naar voren geschoven: een intergouvernementele waakhond voor een intergouvernementeel verdrag.

Maar schijn bedriegt ook hier. Naast ambtenaren uit eurolanden zitten er ook ambtenaren van de Commissie in de EWG. Het secretariaat zit in een Brussels Commissiekantoor. Zaterdag vertelde een lid van de EWG dat de Commissie de meeste input levert aan deze werkgroep: zij is de enige die genoeg experts heeft.