CPB: tel tot tien voordat je extra bezuinigt

Een „donkergrijs” scenario schetst het CPB van de Nederlandse economie. Het waarschuwt voor snelle bezuinigingen. „Die leiden tot groeivertraging.”

Directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau (CPB) wilde vanochtend vooral rust uitstralen. Natuurlijk, met volgend jaar 90.000 werklozen meer, een verwachte economische krimp van 0,5 procent en een begrotingstekort van 4,1 procent zijn de vooruitzichten beroerd. Maar de Nederlandse overheid moet vooral niet overhaast op de rem trappen en voor de korte termijn gaan bezuinigen. „Je moet zeker de tering naar de nering zetten, maar bezuinigingen op korte termijn leiden tot groeivertraging.”

In februari komt het CPB met nieuwe vooruitzichten voor 2012 en verder, en pas op grond van die gegevens gaat het kabinet naar extra bezuinigingen zoeken, boven de al overeengekomen 18 miljard. „Mede door de eurotop zijn de financiële markten nu erg onrustig. Gebruik de periode tot februari om rustig te kijken”, aldus Teulings.

Hij gebruikte Italië als voorbeeld. Niet dat Nederland er zo slecht voorstaat, maar als in dat land de groei met 1 procentpunt tegenvalt, stijgt de schuld (als percentage van de economie) met maar liefst 2 procentpunt. Bijvoorbeeld als gevolg van lagere belastinginkomsten. „Kom beter met structurele maatregelen die op termijn de groei versterken”, zei Teulings, die op vergelijkbare aanbevelingen van het Internationaal Monetair Fonds wees.

Slechts één structurele maatregel wilde Teulings vanochtend tijdens de presentatie van het ‘doormodderscenario’ noemen. Hij hield een pleidooi voor een snellere verhoging van de AOW-leeftijd dan waartoe nu besloten is. „Hierdoor stijgt het arbeidsaanbod en worden de overheidsuitgaven beperkt.” Nee, aan het politiek gevoelige dossier van de hypotheekrenteaftrek wilde hij zijn vingers niet branden. „Dat laat ik over aan het kabinet.”

Aan de hand van de eigen spelregels van het kabinet legt het CPB uit waarom snel ingrijpen niet noodzakelijk is. De begrotingsregels bepalen dat een overschrijding van het begrotingstekort met één procentpunt moet leiden tot extra bezuinigingen boven de al voorgenomen besparingen van 18 miljard. Naar nu wordt verwacht zal de overschrijding volgend jaar 1,4 procentpunt zijn. Besparingen hoeven het tekort niet op stel en sprong terug te brengen. Het „beoogde saldo” moet „aan het eind van de kabinetsperiode” weer in zicht komen, zo herinnert het CPB het kabinet aan de eigen spelregels.

Ook minister Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) noemde eerder extra bezuinigingen voor 2012 bijna uitgesloten. Maar het CPB voegt er in zijn Decemberraming nog iets aan toe. „De formulering ‘weer in zicht komen’ betekent dat het niet vereist is dat de maatregelen ertoe leiden dat het beoogde saldo in 2015 exact wordt bereikt.”

Voor de langere termijn vinden de meeste economen wel dat er moet worden ingegrepen. Nederland belandt in een recessie, waaraan vooral de onrust rond de euro en de krimpende wereldhandel debet zijn. „De oplossing is gecoördineerd macrobeleid, waarbij de banken geherkapitaliseerd worden en er orde op zaken in Zuid-Europa wordt gesteld.”

Dat gaat lang duren. Het vergt tijd om Italië en Spanje uit het moeras te trekken. „Vergelijk het maar met Nederland, na de oliecrisis. Er is toen zo’n tien jaar herstelbeleid nodig geweest”, aldus Teulings.

Volgens hem moet het verschil in loonkosten tussen zuidelijke en noordelijke landen groter worden. „Dat is ook in ons belang. Anders wordt de schuld aan ons niet afbetaald.” Hij voegde er aan toe dat ook de Nederland tijd nodig heeft voor herstel. De krimp in 2008 is nog niet eens goedgemaakt en we duiken alweer een nieuwe recessie in.

In het doormodderscenario – waarin de vooruitzichten „donkergrijs” zijn en „niet inktzwart” – zal de werkloosheid volgend jaar op 475.000 mensen (5,25 procent van de beroepsbevolking) komen, tegen 385.000 nu.

Deze prognose ligt gevoelig, want bij de kredietcrisis van 2008 voorspelde het CPB een fikse stijging van de werkloosheid. En die bleef uit. „Echt snappen doen we het niet”, bekende Teulings, „maar dat we nu een hogere werkloosheid verwachten heeft ook te maken met het grotere arbeidsaanbod. Vreemd, dat hogere aanbod, want meestal zie je dat afbrokkelen tijdens een recessie.”

Teulings constateert wel een belangrijk verschil met drie jaar geleden, toen bedrijven hun werknemers vasthielden („hamsterden”) in afwachting van betere tijden. Toen lag de winst van het bedrijfsleven hoger. Daarom zal de nieuwe recessie „naar verwachting sneller zichtbaar worden” in de werkloosheidscijfers. Zoals gebruikelijk was Teulings bescheiden over ‘het waarheidsgehalte’ van de decemberramingen. „De kans dat dit scenario niet klopt, is groter dan dat het wel klopt.”

Wat dat betreft zeggen de prognoses van de Macro-Economische Verkenning van drie maanden geleden genoeg. Toen verwachtte het CPB in het eurogebied nog een economische groei van 1 procent. Nu is dat een krimp van 0,25 procent. Voor Nederland wordt voorzien dat de krimp maar liefst vier kwartalen aanhoudt. „Pas in de tweede helft van 2012 volgt enig herstel”. Volgend jaar zal de gemiddelde koopkracht voor het derde achtereenvolgende jaar dalen.

Voorlopig blijft het doormodderen, want een spoedige oplossing van de schuldencrisis wordt niet verwacht. Eén les heeft Teulings geleerd. „Een muntunie zonder begrotingsautoriteit is onmogelijk.”

    • Erik van der Walle