Uitkomst van eurotop is voor PvdA misschien slechtst denkbare oplossing

De PvdA, die het eurobeleid van het kabinet steunt, gaf in haar reacties wisselende signalen af. Na felle kritiek wacht de partij nu vooral af.

Premier Mark Rutte (VVD) was na afloop van de eurotop vrijdag in Brussel redelijk positief. De afspraken die de Europese regeringsleiders daar hadden gemaakt, bevestigden volgens hem de oude afspraken over begrotingsdiscipline. Van het overdragen van soevereiniteit naar Brussel kon daarom geen sprake zijn. Maar is dat wel zo?

Allereerst: Rutte heeft ook veel niet gekregen. De liberale premier wilde graag dat alle 27 EU-landen afspraken zouden maken over begrotingsregels. Dat mislukte: Groot-Brittannië haakte af. Rutte wilde een Eurocommissaris voor begrotingszaken, maar die zal er niet komen. En ook een andere wens die Rutte vrijdag inbracht op sterk aandringen van de oppositie in de Tweede Kamer – de verplichte bijdrage van de financiële sector aan de redding van de eurolanden – is geschrapt.

Maar desondanks maakte Rutte goede sier met de uitkomsten en vooral met het gegeven dat Brussel geen afdracht van bevoegdheden zou verlangen. Dat is volgens SP’er Irrgang niet terecht: „Rutte heeft het gelijk niet aan zijn kant. Hij kan niet volhouden dat de nationale zeggenschap niet ingeperkt wordt als Europa toeziet op hoe wij onze begroting vaststellen.”

De blijdschap van Rutte is mede ingegeven door een opmerkelijke stap van de PvdA vorige week. De grootste oppositiepartij steunt het eurobeleid van VVD en CDA – gedoogpartij PVV moet niets hebben van Europa – maar verafschuwt tegelijkertijd de coalitie die ze daarmee in het zadel houdt. De PvdA wilde voorafgaand aan de eurotop duidelijk maken dat die steun niet langer vanzelfsprekend is. Om de eurocrisis het hoofd te bieden, moesten de regeringsleiders wel met een stevig pakket aan maatregelen komen, was de gedachte van de PvdA. En daarvoor is het overdragen van nationale bevoegdheden aan Brussel noodzakelijk, zoals ook bondskanselier Angela Merkel bepleitte. Mocht er sprake zijn van het overdragen van bevoegdheden, dan wil de PvdA dat aan de kiezer voorleggen, gromde PvdA-leider Job Cohen woensdag.

Dat noopte Rutte ertoe te zeggen dat daar natuurlijk geen sprake van zou zijn. PvdA-Kamerlid Plasterk wreef hem de lastige positie aan de vooravond van het debat nog eens in: hoe kon Rutte volhouden dat hij geen soevereiniteit wil overdragen, terwijl hij tegelijkertijd de eurozone wil redden, vroeg hij de premier. Volgens Plasterk zat Rutte in een „klem”.

Maar de uitkomst van de eurotop van vrijdag is misschien wel de slechtst denkbare oplossing voor de PvdA. Vrijdagochtend, na een nacht onderhandelen in Brussel, kwam Rutte met zijn antwoord. Er komen zo veel mogelijk automatische sancties voor landen die hun begroting niet op orde hebben, maar het EU-verdrag hoeft niet gewijzigd te worden. Het akkoord is niets meer dan het handhaven van oude afspraken, aldus Rutte.

De PvdA moest het vrijdag even laten bezinken. Diederik Samsom noemde de uitkomsten een „woestmakende puinhoop”, Plasterk een „dramatische scheuring van de EU”, en europarlementariër Berman zei zich geen zorgen te maken over een Europa van twee snelheden. Het hele weekend lichtte Plasterk vervolgens de reactie van de PvdA toe. Zondagavond: „Op basis van het akkoord van 9 december kan je niet zeggen dat er fors bevoegdheden worden overgedragen. De tekst is vaag en duidelijk dubbelzinnig.” Volgens SP’er Irrgang is deze reactie in lijn met de „schizofrene positie” van de PvdA. Irrgang: „Hun inzet was: wij zijn vóór meer macht aan Europa maar als het er komt, willen we verkiezingen. Nu hebben ze in Europa niet gehad wat ze wilden en willen ze ook geen verkiezingen meer.” De PvdA zal nu het verdrag afwachten dat waarschijnlijk in maart ondertekend moet worden en kijken of er dan sprake is van soevereiniteitsoverdracht. Het gegrom van vorige week is daarmee vooralsnog verstomd. Dat de PvdA weer stil is, heeft volgens Irrgang meer te maken met de retorische talenten van de premier dan met de werkelijke uitkomst van de top. Irrgang: „Rutte is een meester in het recht praten van alles wat krom is. Hij kan een ijsbeer nog een koelkast verkopen.”