Liberaal, nationalist, monarchist, anarchist, zwerver

Zaterdag vond het grootste Russische protest in twintig jaar plaats. Geen revolutie, maar een vreedzaam protest.

De betogers zweven tussen hoop en cynisme.

Veertigduizend, tachtigduizend, honderdduizend. Hoeveel betogers naar Bolotnaja Plosjad – het Moerasplein – zijn gekomen, doet er niet meer toe. Want de menigte, die zich op het smalle eilandje in de Moskourivier heeft verzameld, is immens. In geen twintig jaar zijn er in Moskou zoveel verontwaardigde Russen bijeengekomen om te demonstreren. Ze zijn van allerlei slag: liberalen, monarchisten, nationalisten, anarchisten, zwervers, apolitieke middenklassers. En ze hebben één ding gemeen: ze zijn jong en vooral boos over de vervalste uitslagen van de parlementsverkiezingen van 4 december.

„Dit is de eerste dag van Ruslands civil society”, zegt Gennadi Goedkov, Doemalid van de voormalige pro-Kremlinpartij Rechtvaardig Rusland, die ook veel stemmen door de fraude is misgelopen. „Een van onze eerste eisen is het ontslag van Vladimir Tsjoerov, de voorzitter van de Centrale Kiescommissie.”

Een week geleden leek er nog niets aan de hand. Maar zodra duidelijk werd dat regeringspartij Verenigd Rusland in de officiële uitslagen gekelderd was van 64 naar 49,7 procent van de stemmen en dat zelfs die uitslag op grote schaal was ‘opgehoogd’, kregen veel jonge, goed verdienende Russen, die tot die tijd nooit de straat op gingen om te protesteren, er ineens genoeg van. We geloven jullie voor geen cent meer, leken ze tegen het Kremlin te willen zeggen.

De nationalisten, die zwaaiend met hun tsaristische vlaggen meedoen aan het protest, denken er net zo over. „Bij de vorige verkiezingen hebben ze onze partij niet mee laten doen”, zegt de 45-jarige bedrijfsleider Joeri Arzamentsev. „Sindsdien zijn wij niet in de Doema vertegenwoordigd, terwijl wij met vele miljoenen zijn. Daarom moeten er nieuwe verkiezingen komen met nieuwe geregistreerde oppositiepartijen.”

De populaire detectiveschrijver en Kremlincriticus Boris Akoenin verwoordt het protest misschien nog wel het scherpst: „Deze demonstratie is het begin van een nieuwe revolutie van het volk, dat twintig jaar lang naïef is geweest en veel te gemakkelijk zijn rechten heeft afgestaan.”

Maar zodra een van de sprekers op het podium het woord ‘revolutie’ in zijn mond neemt, wordt hij uitgejouwd, ook al voegt hij daar nog snel het adjectief ‘vreedzaam’ aan toe. „Nee, we willen geen revolutie”, roepen de betogers. Revolutie is voor hen, net als voor de Russen die vandaag niet demonstreren, duidelijk een besmet woord. Menig ontevredene op het plein haalt desgevraagd meteen Aleksandr Poesjkin aan, die schreef dat een opstand in Rusland altijd „zinloos en meedogenloos” is.

Geen revolutie dus, maar wel een vreedzaam protest. Met het welslagen van de massale demonstratie in het achterhoofd nemen de betogers aan het eind van de middag een resolutie aan met eisen: onmiddellijke vrijlating van alle politieke gevangenen (sinds het eerste protest tegen de verkiezingen, vorige week maandag, zijn duizend betogers gearresteerd), annulering van de huidige verkiezingsuitslagen, ontslag van voorzitter Vladimir Tsjoerov van de Centrale Kiescommissie en een onderzoek naar diens betrokkenheid bij de stembusfraude, registratie van echte oppositiepartijen en het invoeren van democratische wetgeving op het gebied van die partijen en als laatste eis het houden van nieuwe verkiezingen.

Maar met die resolutie belanden de betogers onmiddellijk in een doodlopende steeg. Want op het vrijlaten van de politieke gevangenen na, lijkt het Kremlin geen van de andere eisen te zullen inwilligen. Om de eenvoudige reden dat daardoor het bestaande systeem wordt ondergraven, dat zelf opdracht heeft gegeven tot de stembusfraude. En dat is het laatste wat mag gebeuren, want wankelt het systeem, dan wankelt ook Poetin zelf.

„Aan vijftigduizend betogers zal hij zich niets gelegen laten liggen”, zegt kort na afloop van de demonstratie een van diens topambtenaren, die anoniem wil blijven. „Op korte termijn zal er dan ook niets veranderen.”

Het bewijs voor de onbuigzaamheid van het Kremlin was een dag voor de betoging eigenlijk al gegeven, toen de verkiezingsuitslagen officieel werden goedgekeurd. President Medvedev voegde daar gisteravond op Facebook nog aan toe het niet eens te zijn met de kritiek van de betogers op het Moerasplein, ook al zei hij een onderzoek naar de stembusfraude te zullen houden.

Op 24 december wordt een nieuwe grote demonstratie gehouden. Grote vraag is nu wat de betogers zullen doen als het Kremlin hun eisen negeert. De optimisten onder hen zeggen dat er dan nog meer demonstraties gehouden zullen worden. De pessimisten vrezen dat ze het dan helemaal kunnen vergeten. De komende twee weken wordt het dus voor beiden zweven tussen hoop en cynisme.