Hoezo verwart een Chinees de l en de r?

Meike Scheffer kocht een souvenir tijdens haar vakantie in Californië. Pas na drie keer begreep ze wat de kassière bedoelde met „is it pleasant?” Waarom halen Chinezen de letters l en r door elkaar, vraagt ze zich af. „Ik dacht dat het gecultiveerd was door Lange Muur Chinezen in Nederland, maar hier gebeurt het ook!”

„Voor Chinezen is het onderscheid moeilijk, omdat er in de Chinese talen geen vergelijkbare r bestaat”, zegt fonoloog Marc van Oostendorp van het Meertens Instituut in Amsterdam („gespecialiseerd in klanken van de wereld”). „Er is wel een r op het einde van bepaalde worden in de Mandarijnse dialecten, maar die zit zo’n beetje half tussen de l en r in.”

Als Chinezen op latere leeftijd een westerse taal leren, vinden ze het lastig die nieuwe r goed te onderscheiden van de l. Net zoals sommige Amerikanen moeite hebben met het Frans. Maar „door elkaar halen” doen de Chinezen de letters niet, zegt Rint Sybesma, hoogleraar Chinese taalkunde in Leiden. „De r wordt alleen uitgesproken als l en niet andersom. En er zijn ook heel veel Chinezen die de r wél kunnen uitspreken. Dat Chinezen soms uitwijken naar de l, is logisch als je bedenkt waar beide klanken worden gemaakt. Voor in de mond, met de tongpunt tegen de tandrug.”

Maar, dat wij ‘lijst’ en ‘lood’ horen, ligt ook aan ons. Hoe je een klank interpreteert hangt af van de plek in de mond waar de klank is gevormd én hoe je gehoor is afgesteld, zegt Jeroen Wiedenhof, sinoloog en taalwetenschapper aan de Universiteit van Leiden. „Dat afstellen gebeurt in je kindertijd, als je je moedertaal leert. Net zoals mensen naar de markt gaan en bij terugkomst hun aankopen op een verschillende manier indelen: de één houdt de eieren altijd buiten de ijskast, de ander legt ze er juist in. Voor Chinezen liggen de l en de r blijkbaar in hetzelfde klankgebied. ”

Deels ligt het probleem dus bij ons. Hoewel er in het Nederlands tientallen manieren zijn om de r uit te spreken, kunnen wij de r-klank die Chinezen maken moeilijk herkennen. Dat komt ook omdat we geen klanken horen die halverwege bekende klanken liggen. Nederlanders stoppen een klank meteen óf in het hokje l, óf in het hokje r. Oftewel: de Chinezen doen hun best, maar wij zijn te rigide afgesteld.

Rolinde Hoorntje