Het minst muzikale moment van de dag

De ‘redelijk abstracte’ jazz van TM&TT prikkelt alle zintuigen. Anders blijft het publiek niet bij de les.

Zanger Tony Roe haat Kerst, dus maakt hij een kerstalbum.

Rotterdam 18-11-2011 Tin Men and the Telephone, Jazz optreden icm video in de Doelen in Rotterdam. Foto Floren van Olden

Een blonde callgirl verschijnt op het scherm achter jazztrio Tin Men and the Telephone (TM&TT). Twee vrijersvoetjes en een waarschuwing komen in beeld: dit telewinkelprogramma is alleen geschikt voor personen van 18 jaar en ouder. Een jongen en een meisje slaan acuut hun handen voor hun ogen. „Goed zo”, zegt hun moeder. De callgirl begint te zingen: of we al een beetje zin hebben in porno? Zij wel hoor, hmmm. Pianist Tony Roe speelt mee. Abstracte, melodische jazz, met dissonanten. Of is het andersom?

„De reclame is echt”, legt Roe uit in de studio in zijn huis in Amsterdam. „Ik kijk wel eens televisie na het uitgaan. ’s Avonds heb je dan die sms- diensten en dat vind ik fascinerend. ‘Houd je van lekker rijp, sms dan nu oma.’ Op een gegeven moment kwam deze dame een paar keer voorbij en die is heel dynamisch in haar teksten. Haar stem gaat echt alle kanten op. Toen heb ik het opgenomen en de volgende dag haar stem uitgewerkt tot een melodie op piano.”

Beeld gebruiken bij jazz is niet meer helemaal nieuw. Toch is TM&TT daadwerkelijk vernieuwend: Roe stuurt de beelden direct aan met de pianotoetsen. Net zoals DJ’s soms zelf visuals aansturen via hun drumcomputer. Dat doet hij met behulp van zijn „geheime wapen”: een scanner die boven de toetsen zweeft, registreert welke toets wordt ingedrukt en dat vertaalt in een elektronisch signaal dat wordt omgezet in beeld of geluid. De software die de signalen vertaalt, schrijft Roe zelf. Per nummer schrijft hij nieuwe codes. Zo triggert dezelfde toon bij het ene nummer een letter, in een andere nummer wordt er een filmpje gestart.

Roe schrijft met de piano ook teksten op het scherm. De 26 rechtertoetsen van de piano corresponderen dan met een letter van het alfabet, de hoogste toon is de backspace. Voor de voorstelling in Paradiso in januari wil het trio ook gebruikmaken van een interactief scherm, waarop teksten verschijnen die het publiek twittert. Roe antwoordt dan via de piano: „Die woorden moet ik dan ter plekke maken. Dan krijg je, net als met die pornostem, een set van tonen die je zelf niet had bedacht. Juist door die beperking ontstaat creativiteit.”

Hij wilde al langere tijd beeld en geluid integreren. „Ik merkte zelf dat ik vaak prikkels miste tijdens jazzconcerten. Het is best wel saai om alleen mensen op een podium te zien. Het gebeurt zo vaak dat je denkt ‘oh shit, de belastingaangifte’. Op een gegeven moment haak ik zelfs af, en ik heb er jaren voor gestudeerd!”

Maar is het niet fijn om juist af en toe te kunnen focussen op één ding? „Dat kan onze generatie dus niet. Dat heb ik gemerkt tijdens optredens met Room Eleven [succesvolle jazzband waar Roe eerst in speelde, red.]. In Paradiso praatte ook iedereen door de muziek heen. Als je meer zintuigen prikkelt word je er meer ingezogen. Of je nou wil of niet, dan kun je er niet omheen.”

Tony Roe en bassist Lucas Dols speelden vier jaar samen in Room Eleven. Ze kennen elkaar van het conservatorium in Amsterdam, waar ze samen met drummer Bobby Petrov een master jazz begonnen in 2006. In die band kon Roe „muzikaal niet altijd genoeg de diepte in”. Daarom startte hij TM&TT in 2009. Een jaar geleden kwam hun album Moetjenou?! uit. Dit jaar speelden ze op Oerol, in het Bimhuis en in De Doelen, maar ook in Hamburg, Berlijn en Avignon. Roe doet nu een PhD aan het Orpheus Instituut in Gent, maar heeft ook een fascinatie voor „apparaten en knopjes”. Voor het conservatorium studeerde hij twee jaar Industrieel Ontwerpen in Delft en muziektechnologie in Hilversum.

Het trio speelt „redelijk abstracte jazz”. Tempowisselingen en gelaagdheid kenmerken hun spel. Roe: „Maar het is wel muziek waar een lijn in zit. Door de beelden worden associaties gelegd en dan accepteer je misschien dat er na vijf minuten een gigantische bak herrie komt die je anders niet had willen horen. Net als bij films. Dan is de muziek vaak modern klassiek en abstract. Normaal zeggen mensen ‘dat luister ik niet want dat snap ik niet’. Maar bij een film vinden ze dat dan toch mooi.’

TM&TT gebruikt visuele prikkels om hun muziek te versterken, niet om die gemakkelijker te maken. Roe: „Dan hadden we er wel een hele harde housebeat onder gezet.” De insteek is meer gewaagdheid dan humor. „Er wordt te weinig gekeken naar niet-muzikale bronnen voor muzikale vernieuwing. Zoals die pornoreclame. Het is misschien wel het minst muzikale moment van de dag als je naar zo’n sms-dienst zit te kijken. En dan krijg je toch een muzikale compositie in je schoot geworden.”

TM&TT zoekt de grenzen van het publiek. „Je zit in je eigen flow als je iets luistert of bekijkt en juist als dat wordt onderbroken ontstaat er weerstand. Ik vind dat een hele interessante ervaring die ik ook vaak opzoek.”

Soms heeft dat ongewild een komisch effect. Bijvoorbeeld als je koeien op het scherm ziet terwijl Dols net op de dikke snaren van zijn bas naar beneden glijdt. Dan pas begrijp je: dit is koeiengeloei. Roe: „Terwijl de muziek juist emotioneel, tragisch is. Het moet ook niet altijd grappig zijn. Dan raken de mensen te veel uit de muziek. De beelden van die koeien hebben we er nu uitgehaald. Het blijft steeds experimenteren.”

Vorig jaar maakte Roe voor de grap een video van een bewerkte versie van ‘Jingle Bells’. Omdat hij „een ongelofelijke hekel aan Kerst” heeft. „Van die opgelegde gezelligheid. Al dat consumeren, al die liedjes. Je wordt er mee doodgegooid. Eigenlijk probeer ik elk jaar een concert te regelen.”

Dit jaar worden die kansen misschien vergroot door het kerstalbum Very Last Christmas van TM&TT, dat vanaf morgen via hun website verkrijgbaar is. Roe belooft een originele bewerking van kerstkrakers als Mariah Careys ‘All I want for Christmas’ en WHAM!’s ‘Last Christmas’.

Tip van de sluier: in de bewerking van Chris Rea’s ‘Driving home for Christmas’ is een hoofdrol weggelegd voor de TomTom die vraagt: „Are you sure you want to drive home for Christmas? You will be eating all day and become really fat. Your family will be playing Christmas carols all day. You can still turn around. I suggest you turn around now, I am not really in the mood for Christmas.”

optreden

Tin Men and the Telephone

19 jan, Paradiso, Amsterdam www.tinmenandthetelephone.com