Cameron deed wat volk verwachtte

‘Buldog’ Cameron krijgt in eigen land veel applaus voor zijn veto in Brussel. Maar zijn coalitiepartners zijn boos. Ze vrezen dat Londen irrelevant wordt.

De mentaliteit van een Engelse buldog. Als de Britten iets graag zien, is het een premier die Europa weet te trotseren – zie Margaret Thatcher en John Major. Van hen is David Cameron sinds vrijdag de erfgenaam.

Dit tot ongenoegen van Camrons coalitiepartner, de Liberaal-Democraten. In nog fellere bewoordingen dan vrijdag waarschuwde vicepremier Nick Clegg gisteren voor een Brits isolement. De uitkomst van de top is volgens oud-europarlementariër Clegg „slecht voor het Verenigd Koninkrijk”. Door buiten de EU te staan dreigt het Verenigd Koninkrijk „een dwerg in de wereld” te worden, wiens mening voor Washington „irrelevant” zal zijn.

Het is forse kritiek, en een nieuwe verkenning van de grenzen van de irritatie binnen het voor de Britten onwennige verschijnsel dat coalitieregering heet.

Cameron opereert niet als een consensuspremier, die de geledingen binnen zijn regering tevreden wil houden. Hij maakt de coalitiepartner ongelukkig, maar stelt de meeste Conservatieven tevreden. Tel daarbij op dat de Fransen woedend zijn, en Labour niet weet wat te doen. En de burgemeester van Londen, Boris Johnson, die bekend staat als een groot Cameron-criticus, was lovend: „De premier heeft een prachtige wedstrijd gespeeld.”

Niet alleen bij de Tories werd gejuicht. Een meerderheid van de, van nature over Europa aarzelende, Britten is tevreden met de manier waarop Cameron zich heeft opgesteld in Brussel, zo blijkt uit verschillende peilingen. Uit die van The Times komt dat maar liefst 57 procent het veto steunt, en slechts 13 procent het afkeurt. Ook onder Labour- en LibDemstemmers vindt een kleine meerderheid dat de premier niet anders had kunnen handelen.

Cameron heeft kortom, gedaan wat zijn volk van hem verwachtte. „De dag waarop hij het VK vooropstelde”, kopte de eurosceptische Daily Mail. Historicus Niall Ferguson sprak gisteren in The Sunday Times van „een Agincourt-moment”, met een verwijzing naar de Engelse overwinning in 1415 op het kwantitatief superieure Franse leger. Ferguson schreef: „Zoals Churchill zich verhoudt tot Hitler, zo verhoudt Cameron zich tot Merkozy.”

Met de kiezer in het achterhoofd was de oppositie voorzichtig . Douglas Alexander, schaduwminister van Buitenlandse Zaken, zei alleen dat Cameron de zaak „niet handig” had aangepakt. Labour-leider Ed Miliband, dit weekeinde opvallend afwezig op tv en radio, schreef in twee tweets en een ingezonden stuk. Ook daarvan was de strekking dat Cameron allianties had moeten bouwen: „Als je de onderhandelingstafel verlaat, verlies je invloed. Geen bondgenoten hebben is geen teken van macht, het is een teken van zwakte.”

De Schotse premier, Alex Salmond, klonk aanzienlijk strijdvaardiger. Hij beschuldigde Cameron van „het verprutsen van de Britse relatie met de EU” zonder dat met de regeringen in Schotland, Wales of Noord-Ierland te hebben besproken. Salmond probeert juist steviger banden met de EU te kweken. Maar hij heeft ook makkelijk praten: de Conservatieven zijn weggevaagd in Schotland.

De potentieel gevaarlijkste kritiek is die van vicepremier Clegg. Naast zijn waarschuwing over isolement, zei hij ook dat hij pas om 4 uur ’s ochtend is gebeld door de premier – toen de onderhandelingen waren afgelopen en Cameron zijn veto had uitgesproken.

Het roept de vraag op of de premier namens de regering heeft gehandeld, of zich vooral heeft laten leiden door de groeiende eurosceptische rebellie in zijn partij. Dat hij met iets moest terugkomen uit Brussel om die revolte te stoppen, was duidelijk. Maar Thatcher, of Major tijdens de onderhandelingen over het Verdrag van Maastricht, wisten opt-outs te krijgen zonder een veto uit te spreken en zonder de rest van Europa zo tegen zich in het harnas te jagen.

Die diplomatieke onhandigheid past bij de manier waarop Cameron zich tot de EU verhoudt. Onder zijn leiding stapten de Conservatieven in 2009 uit de Europese Volkspartij in het Europees Parlement, de partij waarin ook Merkels CDU en Sarkozy’s UMP zitten, en begon hij een nieuwe alliantie met rechtse, anti-Europese collega’s uit vooral Oost-Europa. Diplomaten zeggen dat Cameron had aangevoeld welke stemming er heerste en tot hoever hij had kunnen gaan, als de Conservatieven nog bij de Europese Volkspartij hadden gehoord.

Vraag is of en hoe de premier doorzet. De meest eurosceptische Lagerhuisleden eisen een referendum over het Britse lidmaatschap. Dat is de Britten sinds 1975, toen het eerste en laatste referendum over de EU werd gehouden, meerdere malen beloofd.

Andere Lagerhuisleden, niet alleen van Conservatieve zijde, willen dat hij bevoegdheden terughaalt uit Brussel. Beide opties leiden zeker tot een breuk met de Liberaal-Democraten – wat Cameron zich nog niet kan veroorloven. De Tories zouden nieuwe verkiezingen niet winnen, blijkt uit peilingen.

Waarschijnlijker is dat de premier volhardt. Hij vindt dat de Europese instellingen niet zo maar door de europluslanden gebruikt mogen worden zonder toestemming van álle 27 lidstaten. Op die manier wil hij invloed houden.

    • Titia Ketelaar