De bezettingsperiode in 18.000 pagina’s - nu digitaal

De in 2005 overleden historicus Loe de Jong bij de presentatie van het veertiende deel van 'Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'. Foto NRC / Rien Zilvold

‘Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog’ van historicus Loe de Jong wordt beschouwd als het standaardwerk over de bezettingsperiode in Nederland. De 29 boeken, tezamen 18.000 pagina’s, zijn sinds vandaag gratis te downloaden.

Update 12 december: Door het enorme aantal downloads van het werk heeft het NIOD, dat de boeken online beschikbaar stelt, zich technische problemen op de hals gehaald. Op dit moment is het werk van De Jong tijdelijk niet beschikbaar.

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudie heeft het werk van De Jong, geschreven tussen 1969 en 1991, integraal online gezet.

In 1998 schreef NRC Handelsblad over het werk, naar aanleiding van een nieuwe uitgave van ‘Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog’. Daarbij wordt vooral de leesbaarheid, ondanks de enorme omvang, geprezen.

“De eenheid van dit werk komt niet alleen tot uitdrukking in de continuïteit van de sobere en overzichtelijke vormgeving, maar vooral in de compositie en de stijl waarin het is geschreven. De Jong volgt de chronologie van de oorlog, beginnend bij de voorgeschiedenis (deel 1) en eindigend bij de nasleep ervan (deel 12, tweede helft). Daartussenin maakt hij thematische uitstapjes.

Deel 8 is gewijd aan het lot van de gevangenen en gedeporteerden. Deel 9 behandelt de lotgevallen van de Nederlandse regering in Londense ballingschap. Deel 11 gaat over de bezetting van Nederlands-Indië. Stilistisch houdt De Jong alle vijftienduizend pagina’s lang dezelfde gedragen, soms licht pathetische, maar altijd heldere en vertellende aanpak vol. Alleen probeerde hij in de eerste delen iets ‘literairder’ te schrijven: daarvoor had hij in de latere delen geen tijd meer. Duidelijkheid had prioriteit.

Natuurlijk is het nooit de bedoeling geweest dat Het Koninkrijk zo’n lange onstaansgeschiedenis zou kennen, en dat het resultaat deze omvang zou aannemen. Toen De Jong in 1955 begon met zijn onderzoek ten behoeve van de regeringsopdracht de geschiedenis van Nederland in bezettingstijd te boekstaven, dacht hij zelf voor het schrijven een jaar of vijf nodig te hebben. Daaruit zouden dan twee kloeke delen rollen. Maar iedereen die weleens een boek heeft geschreven herkent het absurde optimisme dat bezit neemt van een auteur in spe. Bovendien is De Jong gek op details, anekdotes en typeringen, een eigenschap die zijn boek weliswaar veel leesbaarder maakt dan wanneer hij zich tot de grote lijn zou hebben beperkt, maar ook langer.”

In het stuk wordt ook even gewezen op de statistieken.

“Alleen al onder de statistieken betreffende dit werk dreigt de lezer te worden verpletterd. Wie alle delen in huis heeft, laat zijn of haar boekenkast vijfentwintig kilo papier torsen. In totaal zijn er van alle delen tweeënhalf miljoen exemplaren gedrukt; rug aan rug beslaan die gezamenlijk een afstand van bijna honderd kilometer.”

Die vijfentwintig kilo is nu het probleem niet meer, hoewel de delen met een totale grootte van 1797 mb ook behoorlijk wat ruimte innemen in de digitale boekenkast. En dat is dan zonder de foto’s. Die zijn namelijk apart te bekijken via Beeldbank WO2.