Verkiezingen in 2012 nuttig, nodig en zelfs onvermijdelijk

De Europese crisis is zo acuut dat er daadkrachtig moet worden opgetreden. Er is even geen tijd voor democratisch getreuzel. Daarvoor hebben de markten geen geduld.

Dit lijkt de boodschap in Brussel en Den Haag. Begrijpelijk, maar een illusie. Wie de democratie buitenspel zet, riskeert een fikse boemerang. Wat de komende maanden staat te gebeuren, vraagt om verkiezingen. In een democratie.

De signalen van vrijdagochtend waren verwarrend. Minister-president Rutte verdedigde enthousiast hoe de Duits-Nederlandse lijn van serieus begroten en streng toezicht het had gewonnen in een lange, bittere Brusselse nacht. Jammer dat de Britten zich terugtrekken op hun eiland. „Zij vroegen te veel.” Pech dat we graag hadden bemiddeld tussen Londen en Parijs/Bonn.

Tegelijk werd in De Telegraaf het bericht gepubliceerd dat er misschien wel 10 miljard euro extra moet worden bezuinigd, boven op de 18 miljard waaraan de gedoogcoalitie hecht als een reddingsvlot.

Was het om de PVV, die alleen meewerkt aan beëindiging van de ontwikkelingssamenwerking, wat los te masseren? Om toch maar de hypotheekrenteaftrek of de WW aan te pakken? Of was het een signaal: niet moeilijk doen over dat historische extra euroverdrag?

Door het beeld van een snel verergerende financieel-economische crisis aan te zetten, worden de geesten rijp gemaakt voor van alles wat in de Nederlandse politieke omstandigheden een taboe of onhaalbaar is. Als de nieuwe bezuinigingen in de loop van het voorjaar maar 4 of 5 miljard euro bedragen, kan dit worden bestempeld als een meevaller, zowel voor de PVV als voor al die burgers die meer gaan betalen voor hun zorg, onderwijs en openbaar vervoer.

Maar wat als de PVV voet bij stuk houdt? De kans is miniem dat PvdA, D66 en GroenLinks dan ook op het binnenlandse front aanvullende gedoogsteun zullen verlenen aan maatregelen die zij ten dele onaanvaardbaar vinden, maatregelen die worden gestapeld op de 18 miljard waartegen zij grote bezwaren hebben – pgb-afbraak, kunstsloop, banenvernietiging bij defensie, natuurverwaarlozing, enzovoort.

Ook als de PVV onverwacht diverse draaien maakt en de VVD en het CDA zou helpen aan heel wat miljarden aan extra bezuinigingen, staan de oppositiepartijen die nu bij herhaling als buitenlandse gedoogpartners mochten optreden, voor de keuze of zij braaf meedoen aan een nieuw Europees verdrag.

Om de PVV en een deel van zijn eigen partij plus de SP koest te houden, hield premier Rutte woensdag in een Kamerdebatje over de Europese top vol dat er geen sprake is van overdracht van soevereiniteit als ‘Brussel’ de censor wordt van het fiscaal en begrotingsbeleid van de eurolanden. Het doel was slechts dat bestaande afspraken beter worden nageleefd. Met dit soort redeneringen zou hij het goed doen in jezuïetenkringen.

Het is van tweeën een. Of het nieuwe Europese regime zit vol uitzonderingsclausules, en zal weer niet werken. Of het is wel effectief en Den Haag kan op de vingers worden getikt voorafgaand aan Prinsjesdag. Dan wordt wel degelijk eigen beslissingsbevoegdheid overgedragen, en niet zo’n beetje. Rutte kan hierover niet oneindig mist blijven blazen. De toekomst is belangrijker dan welke coalitie ook.

De PvdA eiste deze week verkiezingen als er daadwerkelijk soevereiniteit wordt overgedragen in een nieuwe euroconstructie. Het kwam er wat onverhoeds uit. In dit zenuwachtige klimaat leek het tijdloos en onverantwoordelijk, maar helemaal onlogisch is het niet. In een democratie.

Sterker nog, wat is het alternatief? Bij de verkiezingen van 2010 hebben de meeste partijen Europa gemeden als de pest. PVV en SP moesten er niets van hebben. D66 droeg de realiteit uit dat we er midden in zitten en er veel aan hebben. De anderen hielden de kerk in het midden en spraken liever over binnenlandse thema’s. Het referendum van 2005 dreunde na. Informateur Herman Tjeenk Willink wijdde er nog een ongevraagde reality check aan. De combinatie VVD, CDA en PVV was al brooddronken van het naderende gedooggeluk.

Intussen wordt iedere week duidelijker hoe absurdistisch het is te regeren met twee gedoogconstructies, één voor binnenlands en één voor buitenlands gebruik. Moeten D66 en GroenLinks, of ook de door het CDA zo verafschuwde PvdA, dan maar in het crisislandsbelang aanschuiven bij de VVD en het CDA? Onder dankzegging van de PVV? Zonder verkiezingen? Dat zou nog eens puike reclame zijn voor de volkssoevereiniteit.

Zouden die alternatieve gedogers niet te verleiden zijn met hervormingen die nu taboe zijn en waar zij juist voor pleitten? Hervormingen van de woningmarkt, de zorg, de arbeidsmarkt. Beter natuurbeleid. Het zijn bijna allemaal onderwerpen waarover bij de vorige verkiezingen niet is gepraat, of slechts in taboeïserende zin. In elk geval zijn het zulke heikele punten dat er een paar maanden over zou moeten worden onderhandeld.

Het uitschrijven en houden van verkiezingen kost drie maanden. Dit is dus niet veel langer. Het grote voordeel is dat partijen eindelijk alle zaken bij de naam kunnen noemen, inclusief overdracht van financiële bevoegdheden aan Brussel. Met hun eigen ideeën over AOW, pensioenen, hypotheekrenteaftrek, 150 rijden in de bebouwde kom en marktwerking bij het uitdelen van verkeersboetes.

De crisis is geen geldig excuus om de democratie buitenspel te zetten, integendeel. Juist nu is er een buitenkans om het volk te laten beslissen over zeer reële vragen. Verkiezingen in 2012: nuttig, nodig en onvermijdelijk.

marc chavannes

E-mail de auteur: opklaringen@nrc.nl

    • Marc Chavannes