Sinds Robert M. staat de babyfoon altijd aan

Een jaar geleden kwam het grootschalig misbruik op kinderdagverblijven aan het licht. Welke maatregelen hebben crèches genomen? Een directeur: „Ik waak voor schijnveiligheid.”

Directeur Annelize Hogeweg heeft net de offertes binnengekregen. Op kinderdagverblijf De Toverlantaarn in Amsterdam komen er ramen in deuren en in sommige muren, zodat medewerkers elkaar goed kunnen zien. Het is een van de aanbevelingen van de commissie die onderzocht hoe een groot aantal kinderen van Amsterdamse crèches misbruikt kon worden. Maar sommige ouders zijn bang dat hun kinderen door een teveel aan licht in de slaapkamers niet kunnen slapen. „Als dat zo is”, zegt Hogeweg, „zoeken we een oplossing, zoals gordijntjes die van buiten geopend kunnen worden.”

In 2010 probeerde de hoofdverdachte in de Amsterdamse zedenzaak, Robert M., een baan te krijgen bij De Toverlantaarn. Na negen dagen werd hij weggestuurd, nog in zijn proeftijd. Niet omdat collega’s hem verdachten van misbruik, maar omdat hij zich niet wilde conformeren aan het pedagogische beleid en weigerde huishoudelijke klusjes te doen. Volgens Hogeweg zijn haar medewerkers gewend in zo’n geval aan de bel te trekken. „Dat wordt hier niet als klikken gezien.”

Robert M. heeft bekend 87 kinderen te hebben misbruikt als groepsleider op de crèches, en bij kinderen thuis. In opdracht van de gemeente Amsterdam formuleerde de commissie-Gunning aanbevelingen om de kinderopvang veiliger te maken. Zo moeten er altijd „vier ogen en oren” op de groepen zijn en moet het gemiddelde opleidingsniveau in de branche omhoog.

Hoe ver zijn crèches, een jaar na de schokkende zedenzaak? „Wij zijn 80 procent ‘Gunning-proof”, zegt woordvoerder Monique Schumans van Estro. Het concern is eigenaar van bijna zeshonderd kinderopvangorganisaties, waaronder Catalpa en Uk. Waar moet Estro nog aan werken? „Het checken van referenties van nieuwe krachten moet beter en structureler”, zegt Schumans. En er wordt nog bekeken of 20 procent van de medewerkers een relevante opleiding op hbo- of het hoogste mbo-niveau heeft. „Overigens is het niet vanzelfsprekend dat een medewerker met een hbo-opleiding beter is dan iemand met mbo-3 niveau.”

Wat al in orde was bij de kinderopvangbedrijven van Estro: op alle locaties staan babyfoons op de groepen, zodat een medewerker kan horen wat er in de slaapkamer gebeurt. Ook op De Toverlantaarn in Amsterdam stonden altijd al babyfoons op de slaapkamers. „Maar nu staan die de hele dag aan, terwijl ze vroeger misschien pas aan werden gezet nadat een medewerker een kindje in bed had gelegd”, zegt Hogeweg. Ouders krijgen bij het intakegesprek te horen dat medewerkers niet thuis mogen oppassen.

Niet alle aanbevelingen zijn makkelijk uitvoerbaar, zegt Hogeweg, die zegt „te waken voor schijnveiligheid”. Zo adviseerde Gunning om geen medewerkers meer alleen op de groep te laten staan. „De opvangdag duurt langer dan een werkdag”, zegt Hogeweg. „Altijd twee medewerkers op de groep zou een kostenstijging van 20 tot 25 procent veroorzaken.” De Toverlantaarn gaat nu ’s avonds tussen zes uur en half zeven groepen samenvoegen. Op andere momenten wanneer medewerkers alleen zijn met kinderen, staan alle deuren open, zodat medewerkers elkaar en de kinderen kunnen horen.

Bij een crèche in de Rotterdamse deelgemeente Charlois maakte een vader bezwaar tegen een mannelijke groepsleider, vertelt Schumans. „Tegen die vader is gezegd dat hij een andere crèche zal moeten zoeken als hij mannen op de groep niet accepteert.”

Ook op De Toverlantaarn werkt een man, en er zijn soms mannelijke uitzendkrachten. Ouders lijken daar geen moeite mee te hebben, zegt Hogeweg. Sommige medewerkers nog wel. „Die vragen: waarom wil zo’n man in de kinderopvang werken? Dan vraag ik: waarom wil jíj in de kinderopvang werken?” Hogeweg begrijpt het wel. Maar de mannen blijven. „We kunnen en willen mannen niet uit het leven van kinderen houden.”

Hogeweg heeft de indruk dat de GGD „actiever” is sinds de zedenzaak. Soms zelfs iets te veel naar de letter van de wet. Zoals laatst, toen de diploma’s van twee medewerkers even zoek waren. „Die twee werken hier al jaren, en de GGD heeft hun diploma’s meermalen gezien. Maar toch adviseert de GGD de gemeente dan om op te treden.”

Volgens voorzitter Gjalt Jellesma van BOinK, vereniging van ouders in de kinderopvang, zijn de meeste crèches van goede wil, maar is het nog steeds moeilijk de 20 procent slechte crèches aan te pakken. „Het duurt in ieder geval heel lang”, vindt hij. Hij noemt het voorbeeld van een Amsterdamse crèche waar de GGD dit jaar twee keer zoveel kinderen aantrof als toegestaan. Er waren ook lang niet genoeg bedjes. „De kinderen moesten in ploegendienst slapen.” De eigenaar van de crèche verweerde zich: hij was aan het verbouwen. „Belachelijk”, vindt Jellesma. „Alsof bouwvakkers zomaar uit de lucht vallen. Je weet toch een half jaar tevoren al dat je gaat verbouwen?”

Toch kreeg de eigenaar volgens Jellesma meerdere malen veertien dagen de tijd om orde op zaken te stellen. „Een café wordt binnen 48 uur dichtgetimmerd als er vermoedens van drugshandel zijn. Maar een crèche waar het niet veilig is, blijft tijdens het geschil gewoon open.”

    • Merel Thie