Onzekerheid blijft, ook na 'top der toppen'

Is de euro gered of niet? Drie deskundigen over de resultaten van de EU-top. Hun eensluidende eindoordeel: niet goed genoeg.

Britain's Prime Minister David Cameron attends a European Union summit in Brussels December 9, 2011. EU leaders agreed stricter budget rules for the euro zone on Friday, but failed to secure changes to the EU treaty among all 27 member states, meaning a deal will instead have to involve just euro zone states and any others that want to join. REUTERS/Yves Herman (BELGIUM - Tags: POLITICS BUSINESS) REUTERS

Is de euro gered of is met het jongste akkoord juist de doos van Pandora geopend? Na de marathonvergadering in Brussel zijn 26 van de 27 lidstaten van de Europese Unie het eens over meer begrotingsdiscipline. Maar het Verenigd Koninkrijk doet niet mee. NRC Handelsblad legde de afspraken van vrijdagochtend voor aan drie experts: de Duitse politiek analist Thomas Klau, de Britse econoom Jennifer McKeown en de Nederlandse hoogleraar Overheidsfinanciën Bas Jacobs. Hun denkbeelden over een verenigd Europa mogen nog zo uiteenlopend zijn, hun oordeel over het jongste ‘begrotingspact’ is verrassend eensluidend: niet goed.

Thomas Klau, expert van denktank European Council on Foreign Relations in Parijs en oud-journalist van de krant Financial Times Deutschland, is nog het meest optimistisch. Volgens hem toonden eurolanden nog nooit zo duidelijk hun bereidheid om verder te integreren om de muntunie te versterken. „Dat biedt enige houvast voor de euro. De wil om verder te integreren staat op papier.” Maar voor die overeenstemming is wel een akkoord gesloten dat buiten alle bestaande Europese verdragen omgaat. „Kunnen Europese instellingen als de Commissie wel ingrijpen bij begrotingsproblemen? Juridisch is dit nog onduidelijk. Ook gaat dit akkoord alléén over begrotingsregels. Maar bij een muntunie hoort ook de capaciteit om gezamenlijk geld te kunnen investeren of over te hevelen. Je hebt een Europese schatkist nodig, en euro-obligaties. Maar daar is niks over besloten.”

Jennifer McKeown van het eurokritische onderzoeksbureau Capital Economics noemt het bemoedigend dat de Europese regeringsleiders „de volgende crisis” bestrijden. „Ze vergeten alleen de huidige crisis eerst op te lossen. Er is simpelweg te weinig geld beschikbaar gesteld. Daardoor ontberen de plannen enige afschrikwekkende functie.”

Bas Jacobs beaamt dat. „De voorstellen om meer geld in de kas van het noodfonds te krijgen, zijn volstrekt ongeloofwaardig. De rente van de staatsobligaties van kwetsbare landen zullen dus blijven stijgen.” Volgens de hoogleraar brengt het akkoord een redding van de euro niet dichterbij. „Ik ben hier heel pessimistisch over. Het akkoord ademt een blinde fixatie op staatsschulden terwijl dat niet het probleem van de eurozone is. Door landen te verplichten hun begroting in evenwicht te brengen moet er nog harder bezuinigd worden. Daar gaan wij veel last van krijgen. De recessie duurt langer en is dieper als alle eurolanden nu nog harder gaan snoeien. Dat is waar zo’n verbod op begrotingstekorten wringt. Stel dat de tijdens de crisis van 2008 de hele wereld massaal op de rem was gaan staan? Economisch gezien is dat stupide.”

Regeringsleiders gaan volgens hem volledig voorbij aan het belang van hervormingen in Zuid-Europa om daar de concurrentiekracht te herstellen. „Het is cruciaal dat zuidelijke landen weer groeien. Plannen om dat te bereiken ontbreken.” Tegelijkertijd zou in Noord-Europa de banksector aangepakt moeten worden, meent hij. Omdat dit niet gebeurt, worden banken niet meer vertrouwd en zijn zij voor hun financiering afhankelijk van de Europese Centrale Bank. Jacobs: „Het worden zombiebanken.”

McKeown voorspelt dat de eurozone in de huidigde vorm niet zal overleven. „Wij voorzien het komend jaar faillissementen van overheden in de eurozone. En sommige leden zullen uittreden. Deze top kan dat niet voorkomen.” Klau spreekt liever over grote politieke onzekerheden rond het jongste ‘akkoord’. „Er bestaat helemaal geen garantie dat nationale parlementen dit allemaal zullen goedkeuren. De afgelopen tijd is nou juist gebleken, ook in Duitsland, dat parlementaire meerderheden vóór Europese besluiten helemaal niet zeker zijn. ”

En de Britten? De Duitser meent dat de Britse premier David Cameron een strategische vergissing heeft gemaakt. „Hoe kun je nou een uitzonderingspositie claimen voor Europese financiële regelgeving, terwijl de crisis nu juist heeft laten zien dat we die regels keihard nodig hebben?”

McKeown heeft wel begrip voor Camerons gedrag. Zij duidt het als een logisch gebruik van het politieke momentum. „Cameron beseft dat hij een machtspositie heeft. Hij houdt duidelijk vast aan zijn standpunt om in de toekomst concessies af te dwingen. Als hij nu opgeeft, dan vervliegt de mogelijkheid iets terug te eisen. Dat soort spelletjes zal je de komende tijd nog wel vaker zien. De situatie vertaalt zich automatisch in koehandel. Regeringsleiders zullen testen: hoe graag wil de rest dat dit ingevoerd wordt en wat kan ik in ruil eisen? ”

Wordt Prinsjesdag met het jongste akkoord voortaan in Brussel gevierd? Zo’n vaart zal het volgens de deskundigen niet lopen. Klau stelt dat de crisis glashelder duidelijk gemaakt dat je stabiliteit in de euro niet kunt combineren met volledige nationale soevereiniteit.

Klau: „Nationale parlementen zullen enige beweegruimte kwijtraken. We dachten toen de euro werd gecreëerd, dat we met z’n allen in een lommerrijke laan zouden gaan wonen, waarbij iedereen netjes op z’n tuintje zou gaan passen. In feite zitten we in een flatgebouw, waarin je niet kunt zeggen: dat brandje in jouw flat is alleen jouw zaak. je zult gezamenlijk moeten blussen én gezamenlijk de huishouding moeten doen. Iets van je autonomie raak je kwijt en luiheid is er niet bij.”