Laboratoriumrat bevrijdt belangeloos opgesloten soortgenoot

Anderen in nood de helpende hand toesteken is geen unieke eigenschap van mensen en mensapen. Dat schrijven psychologen en neurobiologen van de Universiteit van Chicago, naar aanleiding van een proef waarin een laboratoriumrat een kooimaatje bevrijdde uit een afgesloten val van plexiglas (Science, 9 december). Volgens de onderzoekers kunnen ratten zich inleven in de benarde situatie van soortgenoten. Het is een aanwijzing dat empathie diepe evolutionaire wortels heeft.

De onderzoekers plaatsten ratten twee-aan-twee in standaard plexiglazen bakken en lieten die twee weken aan elkaar wennen. Daarna plaatsen zij een van de ratten in een plexiglazen cilinder en sloten die af. De opgesloten rat was niet in staat zichzelf te bevrijden omdat hij het deurtje van binnenuit niet open kon maken. Zijn nog vrij rondlopende kooigenoot kon dat wel door met kracht het deurtje open te schuiven. Er gingen een paar sessies over heen voordat deze doorkreeg hoe dat precies moest. De vrije ratten liepen om de cilinder heen, groeven er omheen, beten er in, en maakten contact met de gevangen rat door de luchtgaatjes in het plexiglas, kennelijk in pogingen hun maatje te bevrijden.

Maar de enige methode om dat te doen was het deurtje te openen. Als dat niet lukte binnen de gestelde tijd, zetten de onderzoekers het deurtje half open zodat de gevangen rat zichzelf kon bevrijden. De onderzoekers herhaalden de sessies gedurende twaalf dagen. Gemiddeld kregen de ratten na 6,9 dagen door hoe zij het deurtje open moesten krijgen. Met een vleermuisdetector constateerden de onderzoekers dat de gevangen ratten 13 procent meer ultrasone alarmroepjes lieten horen dan vrij rondlopende soortgenoten. In de eerste dagen waren de alarmroepen het talrijkst.

Lege plexiglazen vallen konden niet rekenen op enige belangstelling van de ratten, waaruit de onderzoekers concludeerden dat voor het open ervan wel sociale motivatie nodig was. In een vervolgexperiment werden de vrije ratten geconfronteerd met twee containers: een met een soortgenoot en een met vijf niet te versmaden chocoladevlokken. Gemiddeld leerden de ratten even snel hun soortgenoot te bevrijden als het deurtje van de chocoladecontainer te openen. En als ze beide hadden opengemaakt bleken ze in de helft van de gevallen de chocolade te delen.

Sander Voormolen

    • Sander Voormolen