Europa neemt leiding op klimaattop Durban

Op de klimaattop in Durban stond China opeens alleen, doordat de Europese landen Afrika achter zich kregen. Onverwacht kwam er zo zicht op een nieuw klimaatverdrag.

An activist of British charity Oxfam (a confederation of 15 organizations working together to find lasting solutions to poverty and injustice) activist pretends to eat a piece of coal as a protest aimed at 17th Conference of the Parties (COP17) under the UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) as she sits between bags reading "Let Them Eat Carbon" on December 9, 2011 in Durban. UN climate talks entered their second week entangled in a thick mesh of issues with no guarantee that negotiators and their ministers will be able to sort them out. The 194-nation process is facing, for the second time in two years, the prospect of a bustup, even as scientists warn against the mounting threat of disaster-provoking storms, droughts, flood and rising seas made worse by global warming. AFP PHOTO / STEPHANE DE SAKUTIN AFP

De onderhandelaars van de Europese Unie liepen de laatste uren stralend rond op de klimaattop in Durban. Ze hebben gisteravond onverwachts het debat naar zich toe getrokken. En het is ze gelukt een wig te drijven in het kamp van de ontwikkelingslanden.

Daarmee komt er ruimte voor een nieuw juridisch bindend klimaatverdrag, waarin niet langer een onderscheid wordt gemaakt tussen geïndustrialiseerde landen en ontwikkelingslanden.

Het bestaande klimaatverdrag, het Kyoto-protocol, maakt dat onderscheid nog wel. Logisch, want het stamt uit 1997, toen landen als India, Brazilië en vooral China economisch veel minder voorstelden dan nu. De opwarming van de aarde, zei men destijds, is de schuld van de rijke landen. Laat die dan ook maar betalen.

Maar inmiddels is China de grootste klimaatvervuiler ter wereld, en staat India op de derde plaats. Een klimaatverdrag zonder dat zij meedoen kan daarom niet werken.

De Chinezen willen niet dat klimaatbeleid hen belemmert in hun economische groei, die nodig is om de armoede te bestrijden. Door zich op te stellen als beschermheer van de ontwikkelingslanden, en in het belang van die landen vast te houden aan een verlenging van ‘Kyoto’ (dat eind 2012 afloopt), wist China zelf altijd buiten schot te blijven.

Die strategie lijkt uitgewerkt. Europa heeft met zijn belofte Kyoto tijdelijk voort te zetten, steun gewonnen van de armste landen en de kleine eilandstaatjes, die het meest getroffen dreigen te worden door de gevolgen van klimaatverandering. Maar uiteindelijk wil Europa vaart maken met onderhandelingen over een nieuw verdrag. Dat moet in 2015 klaar zijn, om in 2020 in te gaan.

China staat nu ineens alleen. Het wil graag Afrika – leverancier van belangrijke grondstoffen – te vriend houden, maar het vreest een klimaatverdrag waarin niet langer een principieel onderscheid wordt gemaakt tussen arme en rijke landen. De Chinezen zijn bang om, net als na de desastreuze klimaattop in Kopenhagen twee jaar geleden, de schuld te krijgen van een mislukking.

Ook de Verenigde Staten zitten met het voorstel van Europa in hun maag. Gisteren zei hoofdonderhandelaar Todd Stern aanvankelijk dat de VS bereid waren mee te doen – al leek hem 2015 onhaalbaar. Na overleg met Washington zei Stern alleen nog dat de VS zich „een proces” om te komen tot een nieuw verdrag konden voorstellen. President Obama heeft in het komende verkiezingsjaar geen behoefte aan een debat over een in eigen land gevoelig thema als klimaatverandering.

Terwijl vrijdagavond in de grote vergaderzaal allerlei deelonderwerpen (zoals technologieoverdracht, bescherming van bossen en financiering van klimaatbeleid) werden afgehamerd, werd achter de schermen koortsachtig verder onderhandeld.

Connie Hedegaard, Eurocommissaris voor klimaatbeleid, schreef in een bericht op twitter: „Durban houdt de adem in. Zullen China, India en de VS bereid zijn wettige verplichtingen op zich te nemen?” Rond middernacht was het antwoord op die vraag nog niet duidelijk.