De macrokosmos en het alledaagse leed

Elsbeth Etty neemt wekelijks in de weekendkrant van NRC Handelsblad de stapel binnengekomen boeken door, signaleert en geeft een eerste oordeel. Deze week een grootse autobiografie, de Gooise grachtengordel en India.

Het is niet alleen de wilde natuur die wij als mensen nodig hebben; het is de ongetemde open ruimte van onze verbeelding. Lezen is waar de wilde dingen zijn.”

Dit schrijft Jeanette Winterson in haar ‘memoir’ Waarom gelukkig zijn als je normaal kunt zijn? (Contact, vert. Maarten Polman, 287 blz. € 22,95) In de Britse schandaalpers staat Winterson bekend als de ‘lesbische huwelijksverstorende vampier uit de hel’ en inderdaad schroomt ze niet haar liefdesleven met beroemde vrouwen uit de doeken te doen. Maar dat is niet het belangrijkste aspect van dit vervolg op haar autobiografische debuutroman Sinaasappelen zijn niet de enige vruchten (1985). Waar het hier om draait is dat literatuur dit getourmenteerde adoptiekind vooralsnog het leven heeft gered. Wintersons associatieve manier van schrijven doet denken aan Virginia Woolf, vooral in de passages over haar wanhoop die kortgeleden uitmondde in een zelfmoordpoging. Ongetemde en grootse literatuur.

‘Een persoonlijke biografie van 1,2 miljard mensen’, luidt de paradoxale ondertitel van Patrick French: India (Atlas, vert. Paul Syrier, 472, blz. € 55). De Britse auteur streeft naar een alomvattend portret van het reusachtige land en ook nog eens van alle inwoners, klassen, kasten, rijken, armen, godsdiensten. Dat kan niet, uiteraard. India is, schrijft hij zelf, „een macrokosmos”. Maar French doet wel een moedige poging ons in die kosmos mee te voeren. Persoonlijke verhalen geven een extra lading aan het grote verhaal over de groeiende macht en rijkdom van India, de toenemende dominantie van het ongebreidelde kapitalisme, het lot van de verpauperde massa’s, de etnische en religieuze tegenstellingen. Zo krijg je een beeld van naast elkaar bestaande realiteiten en van maatschappelijke veranderingen die zich duizelingwekkend snel voltrekken. In India heeft dit boek controversiële reacties opgeroepen. French zou nog te veel vast zitten in westerse vooroordelen. Dat lijkt me onrechtvaardige kritiek op dit goed geschreven werk van iemand die zich al decennia met het land bezighoudt.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Zaterdag 10 december 2011, pagina 24 - 25. Abonnees kunnen het hele artikel hier lezen.

    • Elsbeth Etty