De buurman moet weer kiezen: óf Erdogan óf Assad. En/en is voorbij

Nevres woont in het grensgebied van Turkije en Syrië naast Resul. Zij verdienden allebei goed in de jaren dat de twee landen de banden aanhaalden.Nu haten ze elkaar.

TOPSHOTS Syrians living in Turkey chant slogans as they wave Turkish and Syrian flags protesting against the government of Syria's President Bashar al-Assad after a Friday prayers during a demonstration in front of the Syrian consulate in Istanbul, on November 18, 2011. Turkey added its voice Friday to warnings that civil war threatens Syria, while France's top diplomat called for stepped up sanctions against Damascus, which he said had left it too late to reform. AFP PHOTO/ MUSTAFA OZER AFP

Dit is het verhaal van twee buren. Ze runnen allebei een reisbureau in Gaziantep, de grootste stad aan de Turkse kant van de grens met Syrië. Nevres van Halep Taksi aan het begin van het winkelstraatje en een deur verderop Resul van Yahya Mahli. Ze hebben het allebei goed gehad in de afgelopen negen jaar.

De neo-Ottomaanse ambitie van de regering in Ankara was het beleg op hun boterham. Na tientallen jaren van koude oorlog tussen Turkije en Syrië, waarin de hoofdsteden dansten naar de pijpen van hun broodheren in Washington en Moskou en de grens hermetisch gesloten bleef, waaide vanaf 2002 een andere wind over dit grensland.

De wederzijdse visumplicht voor Turken en Syriërs werd afgeschaft. De handel tussen beide landen werd miljarden euro’s groot. Premier Recep Tayyip Erdogan en president Bashar Al-Assad, zoon van de norse en in zichzelf gekeerde Hafez, konden het zo goed met elkaar vinden dat ze zelfs met elkaar op vakantie gingen.

Gaziantep werd een Anatolische tijger, een booming grensstad van Prada en Gucci en reusachtige winkelcentra. Nevres en zijn buurman Resul brachten in die jaren dagelijks honderden Turken naar Syrië en honderden Syriërs naar Turkije. Hun taxi’s zaten zo vol als hun kassaladen.

Toen kwam de Arabische lente, de Syrische dagen van woede, de YouTubes en Facebooks vol video’s van doden en gewonden in Syrië. Daarmee kwam ook de Turkse kritiek op het geweld bij de buren, die begin deze maand uitmondde in economische sancties en de Turkse oproep tot aftreden van Assad.

De grens ging weer dicht, de vrijhandel is opgeschort. Wederzijdse invoerbelastingen van meer dan 30 procent hebben de passagiers uit de taxi’s van de twee buurmannen gejaagd. Maar dat niet alleen. Ze zijn elkaar gaan haten. Nevres en Resul.

Vraag Resul hoe het gaat met de zaken en hij zal bitsen: „super”, voor hij de deur in je gezicht dicht slaat.

Vraag het aan Nevres en Resul komt onmiddellijk zijn winkel binnengestormd om te voorkomen dat zijn buurman zijn klaagzang aan de buitenlanders te horen geeft. Resul blijft dan demonstratief in de winkel staan, starend naar zijn leren puntschoenen. Dreigend, tot zijn buurman Nevres hem wegstuurt en het verhaal vertelt over hun recente onmin.

Nevres is zo goed als werkeloos nu, dankzij de Arabische lente. „Tot de protesten werden wij Turken op handen gedragen in Syrië. Nu zijn we derderangs toeristen. De soldaten spugen op ons en houden ons onnodig lang vast. Je komt alleen nog langs een wegversperring als je zegt dat Erdogan er een potje van maakt, dat hij de oorzaak is van alle ellende. Je bent als Turk je leven niet meer zeker daar.”

Hij wijst op de muur die zijn winkel scheidt van de winkel van zijn buurman. „Ik weet zeker dat hij zijn oren op de muur heeft liggen nu. Hij is informant voor het Syrische consulaat hier verderop in de straat. Je zult hem nooit een kwaad woord over Assad horen zeggen.”

Dat schisma is karakteristiek voor deze streek. De weerszijden van de grens hebben altijd meegedeind op de cadans van de politieke veranderingen. Die grens is voor veel bewoners niet meer dan symbolisch, het resultaat van beslissingen in hoofdsteden hier ver vandaan.

Veel Turken spreken Arabisch aan deze kant van de grens. Aan de overkant spreken veel Syriërs Turks. De hekken en het mijnenveld verschenen hier pas midden jaren zeventig, en spleten talloze families. Elk huis in deze straat kan verhalen over de feestdagen waarbij die families elkaar cadeautjes toewierpen over het grenshek. Op bruiloften zingen ze over de pijn van die scheiding.

De grens is hier net zo vloeibaar als loyaliteit met de machthebbers aan weerszijden van de grens. De ene buurman kiest voor Ankara en de andere voor Damascus.

„Ik zou tegen de sancties van mijn regering moeten zijn”, zegt Nevres. „Door de sancties tegen Assad heb ik geen werk meer, ik lijd net als vele anderen in deze stad. Maar we kunnen de realiteit niet ontkennen. Als je buurman zijn vrouw of zijn kinderen in elkaar slaat, kun je niet doen alsof je niks ziet of hoort. Dan kun je niet zeggen dat dit slechts een interne aangelegenheid is.”

‘Nul problemen’ met de buren. Dat was de buitenlandambitie van zijn regering toen de gelovige AK-regering een decennium geleden de macht overnam van voorgangers die weinig op hadden met de Arabische wereld. Het was vooral een politiek gericht op nul problemen met de dictators in de buurt. In Iran, in Syrië, Egypte, Libië. De Arabische lente dwarsboomde al die grote ambities. De Turkse regering werd gedwongen zijn steun uit te spreken aan het Arabische volk, zonder te weten wie dat volk eigenlijk is en hoe Ankara die steun straks krijgt terugbetaald.

Voor de twee buurmannen in Gaziantep bood de Syrische president Bashar Al-Assad in elk geval zekerheid. Hij opende mondjesmaat zijn markt voor buitenlanders. Hij legde goede wegen aan. Hij maakte zelfs koude vrede met Israël. Steun voor Assad is hier net zo vanzelfsprekend als steun voor de regerende AK-partij die Assad zo lang te vriend hield.

In zo’n omgeving dienen de Turkse strafmaatregelen de belangen van anderen, van regeringen in het westen of onbekende demonstranten op schimmige video’s. Die filmpjes op YouTube gelooft Resul niet. Op zijn wekelijkse ritten naar Aleppo heeft hij nog nooit een demonstrant gezien. Het zullen wel verzinsels zijn van de internationale media. „Er zijn geen problemen daar. Het gaat fantastisch.”

Velen voorspellen dat Syrië aan de vooravond staat van sektarisch geweld, een scenario dat steeds meer op een burgeroorlog begint te lijken. De twee buurmannen gaan daar onherroepelijk de gevolgen van voelen. Maar beiden zien het als een tijdelijk probleem. „Het is als stof op een goudstaaf”, zegt Nevres. „Die gouden bodem ligt ten grondslag aan de zeshonderd jaar oude band die we delen sinds Ottomaanse tijden.” En de rest is niet meer dan kleine droge deeltjes in de lucht die vanzelf weer neerdalen, als de onrust is geweest.

    • Bram Vermeulen