De armen steunen Poetin

De protesten deze week in Rusland hebben Poetin zijn aura van onoverwinnelijkheid gekost. Maar de kans dat zijn regime moet wijken is klein.

In meer dan twintig Russische steden, van Kaliningrad tot Vladivostok, wordt dit weekeinde gedemonstreerd tegen het vervalsen van de uitslagen van de parlementsverkiezingen van zondag. In Moskou mogen van de autoriteiten 30.000 betogers op een eilandje hun grieven uiten – een voor Russische begrippen ongehoord groot aantal.

Nieuw is dat veel demonstranten geen aanhangers zijn van de liberale of radicale oppositie, maar gewone, vredelievende burgers, die zich bedrogen voelen door het stelen van hun stemmen en genoeg hebben van het steeds duurder wordende menu dat premier Vladimir Poetin opdient. Wat kan een in het nauw gedreven, autoritaire populist als Poetin hun bieden?

Tot donderdagavond, toen de Moskouse autoriteiten slechts driehonderd demonstranten tot de betoging wilden toelaten en het Kremlin grote troepenversterkingen had laten aanrukken, werd gevreesd dat hij zijn toevlucht zou nemen tot de variant van zijn Wit-Russische bondgenoot Loekasjenko: het neerslaan van elk omvangrijk protest, om herhaling aan de vooravond van zijn herverkiezing tot president, in maart, met een paar voorbeeldige stevige klappen te voorkomen. Het geweldscenario is, gezien de paniek in het Kremlin, niet helemaal uit te sluiten.

Maar de handreiking die de Moskouse autoriteiten onverwacht aan de organisatoren van de demonstratie gaven, doet vermoeden dat Poetin, denkend aan de nadagen van de Sovjet-Unie, beseft dat die variant in een slecht economisch tij niet heel lang werkt.

Hij kan ook kiezen voor halve concessies, zoals het creëren van nieuwe oppositie- en regeringspartijen, het serieus aanpakken van de corruptie of het ontslaan van een paar ministers. Maar ook zoiets is gevaarlijk en kan tot destabilisering van het systeem leiden, zoals zijn voorganger Michail Gorbatsjov ontdekte, wiens halfslachtige hervormingen ontaardden in het ineenstorten van het Sovjet-imperium.

Voorlopig lijkt de controlfreak Poetin eerder te kiezen voor het krampachtig ophouden van de façade en mooi weer blijven spelen. Daarbij probeert hij zich blind te houden voor de steeds verder aanzwellende kritiek op zijn door corruptie en stagnatie verrotte systeem. Op de staatstelevisie wordt die façade van welvaart en voorspoed dagelijks vertoond. De ontevredenheid van de witteboordenklasse, opgegroeid in de relatieve welvaart van de laatste tien jaar, wordt uit de nieuwsbulletins geweerd. Demonstranten worden in korte reportages neergezet als radicale activisten, die zich door het Westen laten betalen om Rusland te destabiliseren.

Poetin heeft het grote voordeel dat de kritiek op zijn beleid en persoon voor een groot deel afkomstig is van Russen die het nog altijd redelijk goed hebben en zich tot nu toe amper voor politiek interesseerden. In opstand komen ze niet zo snel. Evenmin zullen ze zich morgen meteen achter de onderling altijd verdeelde en zwakke oppositie scharen.

Met 40 procent van de kiezersgunst kan Poetin de presidentsverkiezingen nog winnen. Rusland heeft op dit moment geen krachtige tegenpaus, zoals Boris Jeltsin dat in 1991 was. De enige die dat kan worden is de populaire blogger Aleksej Navalny, die in de gevangenis zit omdat hij bij de betoging van maandag een politiebevel niet zou hebben opgevolgd.

Maar wat Poetin ook doet, zijn macht is sinds de nederlaag van Verenigd Rusland tanende en zijn aura van onaantastbaarheid is verdwenen. Politicologe Lilia Sjevtsova, auteur van een onovertroffen Poetin-biografie, zegt: „Hij kan protesten neerslaan,maar in historisch perspectief redt hij het niet. We zijn getuige van de neergang van het Poetintijdperk.”

De enigen op wier steun hij nu nog kan rekenen zijn de armen. Zij zien in hem het beste alternatief voor een terugkeer naar het communisme, dat voor hen niets anders betekent dan met een voedselbon in de rij staan voor een vette worst.