EU-top: euro redden belangrijker dan Unie bij elkaar houden

Van Rompuy (links) en Barroso in Brussel. Foto Reuters / Yves Herman

De EU-top in Brussel is ten einde, eerder dan vooraf verwacht werd. De belangrijkste uitkomst: de euro is de eurolanden zoveel waard dat zelfs een unanieme EU ervoor opgeofferd wordt. Groot-Brittannië raakt daardoor verder geïsoleerd.

De belangrijkste resultaten

Dit zijn de belangrijkste conclusies van de EU-top:

  • Er komt een verdrag waarin wordt vastgelegd aan welke begrotingsregels landen zich moeten houden. Overtreden ze die regels, dan volgt een boete. Dit moet voorkomen dat staatsschulden ooit nog zo hoog op kunnen lopen als die van enkele Zuid-Europese landen momenteel. Uiterlijk begin maart 2012 moet het verdrag tot in de details uitgewerkt zijn.
  • De 17 eurolanden hebben ervoor getekend, zes andere EU-landen ook. Zweden, Hongarije en Tsjechië leggen het eerst voor aan hun parlement - niet omdat ze meer bezwaren hebben, maar omdat ze meer nationale democratische barrières kennen. Groot-Brittannië tekent als enige sowieso niet.
  • Het tijdelijke Europese noodfonds EFSF loopt tot medio 2013. Het permanente noodfonds ESM moet medio 2012 al in het leven geroepen worden, in plaats van in 2013. Het IMF krijgt mogelijk tweehonderd miljard van de eurolanden als extra pot. Daarmee heeft de eurozone op verschillende plekken slagkracht om noodlijdende landen op korte termijn te hulp te schieten.
  • Over de rol van Europese Centrale Bank is niets gezegd. Ook eurobonds (Europese obligaties die voor alle landen dezelfde rente hebben) kwamen niet ter sprake. Duitsland en Frankrijk spraken zich eerder deze week ook al uit tegen invoering ervan.

De veranderingen voor de Europese Unie die gisteravond en vandaag overeengekomen zijn, worden volgens de voorzitter van de Europese Raad Herman van Rompuy in twee stappen doorgevoerd. Eerst moeten alle EU-landen besluiten of ze wel of niet meedoen en dan - uiterlijk begin maart - moet het verdrag getekend worden.

De 27 regeringsleiders van de EU waren gisteren en vandaag samen in Brussel. Vannacht werd flink doorgehaald om alle belangrijke knopen al door te hakken.

Van Rompuy vatte te afspraken van het verdrag samen als “meer begrotingsdiscipline, meer automatische sancties en strikter toezicht.” Van de 27 landen denken er volgens hem 26 na over ondertekening - alleen Groot-Brittannië weigert dus.

‘Verdere isolering Groot-Brittannië’

Dat het daardoor geen unanieme beslissing was, zei Van Rompuy te betreuren. Het is geen ideale oplossing, zei hij, maar niettemin een mooie prestatie dat niet alleen de landen van de eurozone, maar ook “bijna tien andere landen” bereid zijn zich aan te sluiten bij de afspraken. Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, noemde de exacte getallen: “23 landen doen mee, drie denken er nog over na”. Die landen doen “alles wat ze kunnen” om de monetaire te unie te steunen.

Dat is ook de belangrijkste boodschap van deze top, zegt Egbert Kalse, economieredacteur van NRC Handelsblad.

“Het belangrijkste is dat de eurolanden hebben gezegd: we zetten het verdrag door, we moeten een overeenkomst hebben over hoe landen met hun begrotingen en schulden om moeten gaan. Zelfs als andere landen uit de EU niet mee willen doen, zetten we het plan door. De euro is ons zoveel waard, dat we bereid zijn zo’n wig te drijven. Sarkozy, Merkel en een aantal anderen zijn over een bepaalde schaduw gesprongen omdat de munt dat waard is voor ze.”

Maar Cameron niet.

“Alleen Cameron niet, nee. Die hield voet bij stuk. Maar de eurolanden wilden dit verdrag hebben. Andere landen die zich erbij aan willen sluiten, mochten dat, maar ze moesten niet. Het unaniem eens worden was niet langer een eis. Groot-Brittannië koos er al eens voor om de pond te behouden en werd daarmee een Europees buitenbeentje. Deze uitkomst zorgt ervoor dat ze nog verder isoleren.”

Oplossingen op middellange en korte termijn

Het verdrag moet vooral op de middellange termijn zorgen voor meer financiële stabiliteit in de EU en een nieuwe escalatie van staatsschulden voorkomen. De bedoeling is dat de landen in maart 2012 de details van het akkoord hebben uitgewerkt.

Het European Stability Mechanism (ESM), een permanent noodfonds dat het tijdelijke noodfonds EFSF moet vervangen, moet medio volgend jaar gerealiseerd zijn, zei Van Rompuy. Ook is de bedoeling dat de landen binnen tien dagen akkoord gaan met het plaatsen van een extra pot geld met tweehonderd miljard bij het IMF.

Erop of eronder?

Vooraf werd gezegd: het is bij deze top ‘erop of eronder’ voor de euro. Welke van de twee is het geworden? Kalse:

“Dat is nog niet te zeggen. Dit zijn oplossingen voor de middellange termijn, die moeten voorkomen dat het nog eens zo uit de hand loopt als nu het geval is in bijvoorbeeld Griekenland en Italië. Tegelijkertijd hebben ze geprobeerd de acute problemen het hoofd te bieden met een aantal noodfondsen als vangnet. Die zijn bij elkaar wel bijna 1.000 miljard, maar niemand ziet dat het een bedrag van die grootte is omdat het in verschillende potjes zit.”

En is het vertrouwen op de financiële markten terug?

“De beurzen weten het ook nog niet. Na de vorige top, die van eind oktober, stegen ze flink om daarna weer in te storten. Nu zijn de verschillen kleiner. Er is geen euforie, maar ook geen totale teleurstelling. Het is afwachten.”

    • Peter Zantingh