Na de film huiveren bij de waarheidsgetrouwe versie

Lieneke Dijkzeul: De overwintering op Nova Zembla. Lemniscaat, 220 blz. € 18,95 **

Voor wie na het zien van de avonturenfilm Nova Zembla nog een keer met Willem Barentsz en Jacob van Heemskerk wil afreizen naar het ijselijke Hoogste Noorden, is er nu ook een boek. Niet het filmverhaal van scenarist Dick van den Heuvel, maar een herziene versie van Bevroren Tijd (1998) van Lieneke Dijkzeul. Zij liet zich inspireren door het feitelijke reisverslag over de gestrande tocht om de Noord zoals in 1596-1597, opgetekend door bemanningslid Gerrit de Veer. Helaas is die poëtische titel veranderd in het prozaïsche De Overwintering op Nova Zembla en daarom lijkt het logischerwijze ‘het ware verhaal’ te zijn.

En inderdaad: vanuit het perspectief van Laurens en Jan, de jongste scheepsmaten Van Heemskerk, roept Dijkzeul een huiveringwekkend waarheidsgetrouw beeld op van de eindeloze poolnacht: ‘de kou, de honger en de vervloekte duisternis’. Onmenselijk is het leven in ‘het Behouden Huys’, waar zonder klok de tijd lijkt stil te staan.

Gruwelijk zijn de ‘gescheurde afgebrokkelde nagels, gesprongen vriesblaren en gezwollen knokkels’. Smerig is de stank van de stervenden. En onwaarschijnlijk frustrerend de barre terugtocht in twee open boten. ‘Zoveel moeite en alles vergeefs’, zegt Barentsz wanneer hij zich realiseert dat hij het schiereiland Kola nooit zal bereiken.

In zo’n grimmig verhaal is voor romantiek en sentiment vanzelfsprekend geen ruimte. Dat heeft Dijkzeul goed begrepen. Toch zindert haar relaas niet genoeg, wat ontegenzeggelijk te wijten is aan Dijkzeuls beschrijvende stijl en gebrek aan krachtige dialogen.

Mirjam Noorduijn

    • Mirjam Noorduijn