Hihi, 't gaat over vibrators, gniffel

‘Hysteria’ is een komedie over de – Victoriaanse – uitvinding van de vibrator.

Maggie Gyllenhaal was toch wel verrast hoe giechelig het publiek reageerde op de film.

scene uit de film Hysteria (2011) FOTO: Paradiso

In Hysteria, een komedie over de uitvinding van de vibrator, speelt Maggie Gyllenhaal Charlotte; een feministische jonge vrouw, die zich inzet voor de armen. Haar vader, een conservatieve arts, verdient ondertussen goed geld met zijn ‘orgasmetherapie’ bij dames uit de gegoede burgerij, waar uiteindelijk de eerste vibrator uit voortkomt. „Ik vond het idee heel grappig, dat de vibrator uitgerekend een Victoriaanse uitvinding blijkt te zijn”, zegt Gyllenhaal over de telefoon vanuit New York. „Ik wilde mijn personage, Charlotte, zo wild mogelijk spelen. Dit leek me een uitgelezen kans om lol te hebben op een filmset.”

Maar Charlotte is toch ook een serieus contrapunt in de film? Ze doet iets nuttigs met haar leven, in tegenstelling tot de dames die in de rij staan voor de orgasmetherapie van haar vader.

„Ja, maar haar politieke standpunten in de film zijn eigenlijk heel eenvoudig. Het gaat om zaken die we inmiddels vanzelfsprekend vinden: dat vrouwen moeten kunnen stemmen en kunnen studeren. Mij ging het meer om haar vrije geest. Als je te veel nadruk legt op de politiek, kan het al snel erg saai worden.”

Haar conservatieve vader noemt haar ‘hysterisch’ en ‘een van mijn meest ernstige gevallen’.

„Dat etiket ‘hysterisch’ heeft lang bestaan en veel schade aangericht. Maar misschien komt dat ook doordat het een label was voor een verschijnsel dat wel degelijk bestaat. Namelijk dat vrouwen die zich seksueel, politiek of artistiek niet kunnen uiten, die niet volledig mens kunnen zijn, daar enorm ongelukkig van worden. En in sommige gevallen ook echt krankzinnig.”

Is het niet vreemd dat de vibrator, honderd jaar na de uitvinding, nog steeds een apparaat is waar besmuikt om wordt gegniffeld? Veel grappige scènes in de film spelen daar op in.

„Ik was wel verrast hoe giechelig het publiek reageerde bij de eerste vertoningen. Maar aan de andere kant: dat had ik zelf ook wel, terwijl ik mezelf echt zie als iemand die seksueel vrijzinnig en nieuwsgierig is. Een vibrator is nog steeds niet iets waar we gewoon over kunnen praten. Ik ben er inmiddels wel aan gewend, want ik praat over niks anders meer sinds ik deze film heb gemaakt. Maar ik heb wel gemerkt dat andere mensen soms nauwelijks in staat zijn om het woord ‘vibrator’ uit te spreken. Maar misschien is dat ook helemaal niet zo erg. Seks is een privézaak, die privé moet blijven.”

U bent vooral te zien in dit soort kleine films. Ligt daar uw hart?

„Ik heb ook grote studiofilms gedaan, zoals The Dark Knight. Maar ik ben het meest trots op de kleine, onafhankelijke films. Die films zijn me liever, gewoon omdat je daarin meer vrijheid hebt om dingen uit te proberen. Die vrijheid is er veel minder als er miljoenen dollars op het spel staan. Als je de heldin speelt in een film van honderd miljoen dollar, maakt iedereen zich druk of je bij het publiek wel aantrekkelijk en toegankelijk genoeg overkomt. Dan krijg je soms commentaar als: ‘We zijn bang dat je hier te boos overkomt en daar te agressief’. Bij een film van twee miljoen dollar kan mensen dat toch wat minder schelen.”

Ironisch, want juist in deze kleine film speelt u een heel sympathiek personage.

„Ze is een droomvrouw. Meestal wil ik geen droomfiguur spelen, omdat het bijna altijd om een mannenfantasie gaat. Maar Charlotte is een vrouwenfantasie. Ze is de vrouw die vrouwen allemaal zouden willen zijn: sterk en grappig.”

Alle belangrijke beslissingen bij deze film zijn genomen door vrouwen: regisseur, producent, schrijver, ster – allemaal vrouwen.

„Dat kom ik gelukkig steeds vaker tegen. Uiteindelijk is het belangrijkste dat je als acteur een intieme band kunt opbouwen met een regisseur, of dat nou een man is of een vrouw.”

De film eindigt met een lofzang op de vibrator als middel tot de ultieme seksuele bevrijding. Maar masturbatie is toch ook een vrij eenzame bezigheid?

„Ik kreeg onlangs de vraag wat meer heeft betekent voor vrouwenemancipatie: de uitvinding van de vibrator of de uitvinding van de afwasmachine. Ik weet het niet, maar ik neig toch meer naar de afwasmachine.”