Extra bezuinigen moet, maar niemand weet hoe

Het kán bijna niet anders, of het kabinet moet in 2012 flink extra bezuinigen. Dat zegt het regeerakkoord. Maar hoe? De PVV is tegen alle nog resterende opties.

Hét gezelschapsspel in de aanloop naar Kerst: raad hoe fors de bezuinigingen worden die het kabinet wil doorvoeren bovenop de voorgenomen 18 miljard. In de media circuleren bedragen tot 10 miljard extra. Overdreven hoog?

Dat valt wel mee voor wie de gedachten van het kabinet-Rutte volgt. Dat het om forse bedragen gaat, ligt aan de spelregels die minister De Jager (Financiën, CDA) bij de geboorte van het kabinet heeft opgesteld. Als het begrotingstekort serieus tegenvalt – en serieus is 1 procentpunt boven de verwachting in 2010 – dan moet dat in de loop van de kabinetsperiode gerepareerd worden. Repareren van 1 procent van het bruto binnenlands product betekent direct 6 miljard euro. DNB pleit vandaag voor 5 miljard extra bezuinigen.

Dat de zogeheten signaalmarge van 1 procent overschreden gaat worden, zal niemand nog verrassen. Twee weken geleden verscheen de Najaarsnota, waarin een snel oplopend tekort over 2011 zichtbaar werd. In het voorjaar lag dat nog op 3,6 procent, in de herfst was dat opgelopen tot 4,5 procent. Nog geen paniek, want bij de formatie werd uitgegaan van 4,0 procent.

Toch liggen extra bezuinigingen voor de hand. Dat heeft deels te maken met de prognoses uit 2010. Het kabinet zag een snel slinkend tekort voor zich: in 2012 nog 2,7 procent, in 2015 0,9 procent. Dat bleek al bij Prinsjesdag dit jaar te optimistisch te zijn. Toen werd voor 2015, het laatste kabinetsjaar, bijvoorbeeld uitgegaan van een tekort van 1,8 procent.

Vooral de eurocrisis zorgt voor verslechtering van het economisch klimaat. Het Centraal Planbureau (CPB) komt dinsdag met nieuwe verwachtingen voor 2012, en dan zal ook op het Binnenhof de discussie over extra snijden hardop worden gevoerd. De CPB-cijfers vormen de officiële leidraad van het kabinet, ook al hebben enkele ministeries al hun eigen sommetjes gemaakt.

De Jager heeft eerder gezegd dat bezuinigingen in 2012 niet voor de hand liggen. Dat hoeft ook niet, want de spelregels schrijven voor dat extra tekorten pas aan het eind van de kabinetsperiode weggewerkt zijn. En pas komend voorjaar kijkt het CPB weer naar de periode na 2012. De prognose waarmee het CPB dinsdag komt, zet echter wel de toon. Als het verwachte tekort hoger is dan 3,7 procent, zijn besparingen in de redenering van het kabinet een feit.

Makkelijk gezegd, maar hoe gaat dit politiek verder?

Serieuze bezuinigingen van meer dan 6 miljard zijn niet via de kaasschaaf te realiseren. Dergelijke bedragen zijn moeilijk denkbaar zonder hervorming van de woning- en arbeidsmarkt, maar daar wil gedoogpartner PVV juist niet snijden. Aanpassing van hypotheekrenteaftrek of morrelen aan de lengte van de werkloosheidsuitkering stuit op een veto van PVV-leider Wilders. Extra bezuinigen wordt heel moeilijk, twitterde hij vorige maand al. Tenzij VVD en CDA „net als PVV 4 miljard euro op ontwikkelingshulp willen snijden”. Ook zonder sombere cijfers zorgde dat toen al voor heel wat gekrakeel.

Eurocrisis: pagina 25

    • Erik van der Walle