Eurocrisis raakt banken en economie

De financiële markten dwingen af wat er in de reële economie moet gebeuren. Extra bezuinigen omdat de ratingbureaus dat eisen. Het kabinet-Rutte moet 5 miljard euro extra bezuinigen.

De Nederlandse economie komt volgend jaar vrijwel tot stilstand. De Nederlandsche Bank voorspelt een economische groei van 0,2 procent, tegen 1,4 procent dit jaar. Voor 2013 wordt een groeiherstel verwacht van 1,3 procent.

De onzekerheden rond de ramingen zijn „buitengewoon groot” vooral door de Europese schuldencrisis, zegt DNB-directeur Job Swank. „Bij een snelle en daadkrachtige aanpak van de crisis kan de economie via vertrouwensherstel volgend jaar al een positieve impuls krijgen.”

De bezuinigingen van het kabinet-Rutte leiden in de komende twee jaar tot een afname van de overheidsbestedingen. Het financieringstekort verbetert van 4,4 van het bruto binnenlands product (bbp) dit jaar naar 3,5 procent in 2012. De conjuncturele neergang leidt tot minder overheidsinkomsten en daardoor treedt er in 2013 een verslechtering op en stijgt het tekort 3,7 procent. „De begrotingsregels schrijven in dat geval extra bezuinigingen voor”, zegt Swank. „Daarbij gaat het om een bedrag van 5 miljard euro.” Deze bezuinigingen komen boven op het bedrag van 18 miljard euro in deze kabinetsperiode. De extra bezuinigingen worden, volgens Swank, „afgedwongen door de financiële markten”. De DNB-directeur signaleert een trend waarbij „de financiële markten afdwingen wat er in de reële economie moet gebeuren”.

De werkloosheid stijgt van 384.000 mensen dit jaar via 463.000 mensen in 2012 tot 521.000 mensen in 2013. De inflatie neemt af van 2,5 procent dit jaar via 2 procent in 2012 naar 1,3 procent in 2013. Dit zou tot een stijging van de koopkracht leiden, maar in 2012 worden verschillende lastenverzwaringen doorgevoerd, zoals een hogere zorgpremie. Pas in 2013 verbetert het reëel beschikbaar inkomen en stijgt de particuliere consumptie.

Op dit moment bevindt de economie zich in een recessie, want zowel in het derde als vierde kwartaal, was sprake van een krimpende economie (zie bovenste grafiek). Dat komt met name door het vertrouwensverlies bij consumenten en bedrijven, en de toename van de besparingen.

De Nederlandse overheidsschuld stijgt in de periode 2011-2013 van 64,4 van het bbp tot 67,9. Daarbij is er vanuit gegaan dat de financiële sector de ontvangen steun terugbetaalt. Hoewel de Nederlandse overheidsschuld vergeleken met het begin van de kredietcrisis ruim 20 procentpunt van het bbp is gestegen, zijn de rente-uitgaven desondanks flink gedaald (zie onderste grafiek). Het rentetarief waartegen de Nederlandse overheid kan lenen is voor alle looptijden gedaald. Daar komt bij dat een relatief groot deel van de schuld tegen de zeer lage Nederlandse geldmarktrente is gefinancierd. „Om in de huidige bijzonder onzekere omstandigheden deze gunstige financieringscondities te behouden, zal de Nederlandse overheid haar financiën verder op orde moeten krijgen”, aldus DNB.

Het is volgens DNB niet uit te sluiten dat het financiële herstelproces bij overheden en huishoudens meer tijd vergt en dat de bestedingen, inclusief de bedrijfsinvesteringen, sterker zullen worden afgeremd dan nu voorzien. Daardoor zou de economische groei in de Westerse landen langere tijd op een laag niveau kunnen blijven steken. Daarbij verwijst de bank naar onderzoek van de Amerikaanse economen Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff die aantonen dat de economische groei na een financiële crisis langer zwak blijft dan na een ‘gewone’ recessie, zodat een langjarige stagnatie momenteel een risico vormt. Het bijzondere aan de huidige financieel-economische situatie is dat zoveel landen tegelijk grote financiële verliezen hebben opgelopen, de onzekerheden zo lang aanhouden en overheden en centrale banken al vergaand hebben ingegrepen, waardoor de extra beleidsruimte zeer beperkt is. DNB heeft volgens Swank een „niet onrealistisch” scenario berekend, waarbij de particuliere consumptie in een aantal landen (VS, Canada, Europa, Japan) geen groei vertoont. Door de mondiale stagnatie daalt het bbp met 4,2 procent in 2015, de werkloosheid verslechter, en de overheidsschuld stijgt met bijna 11 procentpunt.