'Dit stuk blijft altijd van Israël, dat maak je niet ongedaan'

Onaanvaardbaar, noemde de EU de Israëlische nieuwbouw in Oost-Jeruzalem. ‘Maar wat doe je er aan?’ zeggen een Palestijn en een Israëliër.

A construction worker works on a new housing unit in the east Jerusalem neighborhood of Har Homa, Wednesday, Nov. 2, 2011. Israel announced late Tuesday that it has ordered accelerated construction of 2,000 new apartments for Israelis in east Jerusalem, the section claimed by the Palestinians as their capital, and nearby West Bank settlements. (AP Photo/Sebastian Scheiner) AP

Wat caravans, een trapveldje, een autokerkhof. Meer stelt Givat Hamatos, een joodse nederzetting in Oost-Jeruzalem, niet voor. De verlaten straten dragen viercijferige namen. Een verroeste bushalte trekt alleen kraaien. Het is alsof deze grond er niet toe doet.

Schijn bedriegt.

Deze plek werd in 1967 door Israël veroverd en geannexeerd als deel van de gemeente Jeruzalem. De Ethiopische emigranten die in de jaren negentig werden ondergebracht in de containers van Givat Hamatos zijn vertrokken naar betere oorden. Er bivakkeren nog twee dozijn Israëlische families. Zij maken binnenkort plaats voor hijskranen.

Deze maand eindigt de finale inspraakfase van bouwplan nummer 14.295, voor de bouw van 2.610 nieuwe woningen in Givat Hamatos. Als de bezwaren zijn gehoord en de gemeente het plan definitief heeft goedgekeurd, kan de bouw beginnen. De regering is al akkoord.

Givat Hamatos wordt de eerste grote Israëlische nieuwbouwwijk in Oost-Jeruzalem sinds Har Homa, de nabijgelegen nederzetting die Israëlische regering goedkeurde in 1997 (toen net als nu onder leiding van premier Benjamin Netanyahu).

Omdat de nieuwbouw vredesoverleg tussen Israël en de Palestijnen bemoeilijkt, is het plan diplomatiek explosief.

Onaanvaardbaar noemde de Europese Unie het toen het in oktober bekend werd. De secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Ban Ki-moon, herhaalde dat alle Israëlische bouw in bezet gebied in strijd is met het internationaal recht. De Britse regering sprak van een provocatie.

De verontwaardiging is groot, omdat de internationale gemeenschap juist bezig is met een zoveelste poging vredesonderhandelingen op gang te brengen. De Palestijnen willen niet praten zolang Israël bouwt in bezet gebied en claimen Oost-Jeruzalem als hoofdstad van een toekomstige Palestijnse staat.

Givat Hamatos is een schakel aan een ring van Israëlische nederzettingen die Oost-Jeruzalem afsnijdt van de Westelijke Jordaanoever.

Op het stadhuis van Jeruzalem zeggen ze de ophef niet te snappen. „Er zijn te weinig woningen, dus we bouwen”, zegt locoburgemeester Naomi Tzur. Voorts redeneert ze dat Givat Hamatos vredesbesprekingen niet in de weg zit, „want er zijn momenteel geen vredesbesprekingen”.

Tzur heeft bovendien een probleem met de typering van Givat Hamatos als ‘nieuwe joodse nederzetting’, zegt ze. „Want Givat Hamatos ligt er al achttien jaar, de huizen komen in de vrije markt en het is in mijn ogen geen nederzetting want het ligt binnen de grenzen van groter Jeruzalem.”

Ook spreken over Oost- en West-Jeruzalem zint haar niet, zegt Tzur. „Ik zie de stad als van drie verschillende populaties, die overal door elkaar hebben gebouwd.”

Het zou gaan om 35 procent „Arabieren, moslims of Palestijnen, hoe je ze ook noemt”, 25 procent ultra-orthodoxe joden en voor de overige 40 procent om „een mix van gewone mensen”.

Denkt Tzur dat in Givat Hamatos ook Palestijnen komen wonen? „Ik kan niets garanderen”, zegt ze. „We kunnen niet voor specifieke groepen bouwen. We zijn een democratie. Mensen kunnen wonen waar ze willen.”

De mensen rondom Givat Hamatos herkennen dat gevoel van zelfbeschikking niet zo. Sawqi, een Palestijnse klusjesman en oppasopa in joggingbroek, grinnikt als hij de woorden van de burgemeester hoort. Hij kan een nieuwbouwhuis in een nederzetting nooit betalen.

Hij woont in Beit Safafa, een oud Palestijns dorp vlak naast Givat Hamatos dat Israël sinds 1967 als een wijk van Jeruzalem beschouwt. Het is omringd door Israëlische bebouwing. Uitlopers van Jeruzalem, nieuwbouwwijken, wegen, industrieterreinen.

De nieuwbouwwijk Givat Hamatos zou de inkapseling nagenoeg compleet maken. Beit Safafa moet er bovendien land voor afstaan. Sawqi is tegen de bouw. Maar, zegt hij, „wat doe je eraan?”

Het is duidelijk dat de Israëlische regering wat betreft Jeruzalem – ‘Israëls eeuwige en ondeelbare hoofdstad’ – niet bereid is tot concessies.

Meteen nadat de Palestijnen in september om het VN-lidmaatschap hadden verzocht voor Palestina als onafhankelijke staat, kondigde Israël de bouw aan van ruim duizend woningen in Gilo, een andere nederzetting in Oost-Jeruzalem.

Gilo, op een heuveltop even verderop, toont hoe Givat Hamatos eruit moet gaan zien. Het is een keurige buitenwijk voor de Israëlische middenklasse. Rijtjeshuizen, schone straten. Geraniums en Israëlische vlaggetjes.

Avi Mizrahi, psychotherapeut, kwam hier vanwege de relatief gunstige prijzen. Hij heeft niet het gevoel dat hij in bezet gebied woont. „Dit stuk zal van Israël blijven. Altijd. Sommige dingen kunnen niet ongedaan worden gemaakt. Je kunt ons niet uit onze huizen jagen. Dat offer is te groot.”

Daarbij, zegt Mizrahi, is dit een plek waarvandaan je Jeruzalem kunt beschieten. „Deze plek is heel bedreigend als er mensen wonen die jou dood willen hebben.”

Hij is niet bang voor Palestijns geweld. Hij denkt dat ze de lust om te vechten verloren hebben.

Zelf heeft Mizrahi zijn interesse voor politiek verloren. „Het is altijd hetzelfde. Dan weer hebben de Israëliërs het gedaan, dan weer de Palestijnen. Niemand ziet dat wij allemaal slachtoffer zijn van wat de grote mogendheden over onze rug uitvechten. Het is een spelletje van de Amerikanen en de Russen.”

De Israëlische houding ten opzichte van de Palestijnen vindt hij ook niet fraai. Maar ja, zegt hij, „wat doe je eraan?”

Hij helpt Palestijnen in zijn kliniek. Natuurlijk gunt hij hen een eigen staat, zegt Mizrahi. Met Oost-Jeruzalem als hoofdstad. Minus deze nederzettingen. Want plekken als Givat Hamatos, zegt hij, voelen als Israël. Gilo, zegt hij, is als een duim aan een hand. Waarbij je moet bedenken dat Jeruzalem de hand is, die weer vastzit aan het lichaam: Israël.

En met die logica moeten de Palestijnen het doen? „Er is geen simpele uitleg. Het zit dieper. Je moet je ogen ervoor sluiten om het te voelen.”