De politiepet past ons allemaal. Bedrijven waken over veiligheid

Kantoren, evenementen en bedrijventerreinen zijn vanouds het werkterrein van particuliere beveiligers. De overheid zet de burgers-in-uniform nu ook op straat in. Uitbesteding van de openbare orde, moeten we dat wel willen?

De Politie Twente juicht deze trend in ieder geval toe. Ze gaat zelfs verder dan het idee dat beveiligers eigenlijk gewoon burgers zijn. Onlangs sloot korpschef Martin Sitalsing een convenant met beveiligingsbedrijven voor de uitwisseling van informatie. Tweerichtingsverkeer, welteverstaan. De Meldkamer zal foto’s van verdachte huizen, auto’s en personen voortaan doorsturen naar beveiligers die sneller ter plaatse kunnen zijn dan agenten.

Particuliere beveiligers zijn gewoon burgers

De vermarkting van dit soort overheidstaken baart Zembla zorgen. Vanavond om 21.20 besteedt het onderzoeksprogramma van de VARA (Ned 2) er uitgebreid aandacht aan. Aan het woord komt Jan Willem van der Pol, bestuurder bij de Politiebond. “Particuliere beveiligers zijn burgers. Die hebben geen bevoegdheden. En kunnen ook niet datgene doen wat een politieorganisatie kan”, luidt zijn kritiek op de ontwikkeling waarin Twente voorop loopt.

De vakbondsman gruwelt van het idee dat de Meldkamer een particuliere beveiliger naar een inbraak dirigeert. Daar komen volgens hem ongelukken van. Hierbij denkt hij zowel aan de veiligheid van de beveiliger als die van de verdachte. Want hoe voer je eigenlijk een burgerarrest uit? Wat verstaat de wet onder ‘geen onnodig geweld toepassen’?

Van de ene conflictsituatie in de andere

Het commercieel uitbaten van het burgerarrest (iedereen mag een verdachte aanhouden) heeft op straat nogal wat keerzijdes. Voorheen bewaakten particuliere beveiligers vooral particuliere eigendommen. Nu dienen ze in groten getale op de openbare weg. Het aantal beveiligers is in Nederland uitgegroeid tot zo’n 30.000, evenveel als er politieagenten op straat lopen.

Deze burgers-in-uniform komen van de ene conflictsituatie in de andere, maar hebben alleen hun handen en voeten als ‘wapen’. Bij gebrek aan boeien of pistool, attributen die ze niet mogen gebruiken, komt het aan op houdgrepen, worstelen en misschien zelfs slaan en schoppen. In theorie klinkt het burgerarrest aardig, maar de praktijk leert dat niet iedereen zich zomaar staande laat houden door een handhaver. Zeker niet door iemand die niet eens de bevoegdheid tot bekeuren heeft.

Gevangenis in beheer van een bedrijf

In ons land is het Deense beveiligingsbedrijf G4S marktleider. Na Wall Mart is dit de grootste beursgenoteerde werkgever ter wereld. Jeroen van der Poel, directeur in Nederland, vertelt aan Zembla dat zijn bedrijf opereert in meer dan 125 landen met ruim 630.000 medewerkers. In Nederland zijn er een kleine 10.000 mensen in dienst bij G4S. “Onze mensen rijden in autootjes rond, in de nacht, als mobiel surveillant. Ze kunnen evenementen beveiligen, maar ook werken als detentietoezichthouder.”

G4S lobbyt voor meer taken in het publieke domein. Van der Poel denkt hierbij ook aan het gevangeniswezen. Hij spreekt over “volledige outsourcing van gevangenissen”. Ofwel: een gevangenis die onder beheer staat van een bedrijf.

Beveiligers niet goed gecontroleerd

Ronald van Steden, een bestuurskundige die onderzoek doet naar de beveiligingsbranche, merkt op dat de grenzen voortdurend verschuiven. De mate waarin de publieke ruimte tegenwoordig onder beheer staat van bedrijven was volgens hem vroeger ondenkbaar. “Daarom wordt het een soort stille revolutie genoemd. Een grens die langzaam maar zeker aan het vervagen is. Die politiefunctie raakt verspreid over allerlei commerciële organisaties.”

Beveiliger word je niet zomaar. Je moet er een 1-jarige opleiding voor volgen en mag de afgelopen acht jaar niet in de gevangenis hebben gezeten. Ook misdrijven van een aantal jaren oud zijn een belemmering. Bijzondere Wetten, een afdeling van de politie die ook wapenvergunningen toewijst, bepaalt wie wel en niet als beveiliger aan de slag kan. Maar de screening en controle van huidig personeel is slecht, zo toont Zembla aan. Korpschef Sitalsing beaamt dat de politie niet weet of iedere beveiliger een blanco strafblad heeft. “Dat kan ik u wel voor de politie garanderen.”

    • Steven de Jong