Arkhipov redde de wereld in '62

In een tweewekelijkse serie over boeken die bijna onopgemerkt bleven, nu een kruising tussen een encyclopedie en een krankzinnig lijstenboek.

Er was eens een hond, een grote sint-bernardshond. Hij heette Barry. Hij woonde op de Grote Sint-Bernardpas. Tussen 1800 en 1814 redde Barry daar minstens 40 mensen uit het ijs en de sneeuw. En daarom heeft hij een plaats verdiend op de lijst van ‘11 redders in nood’.

Er staat ook een boom op de lijst: een enorm grote tamarindeboom in Hyperabad, India, die bij de overstromingen van 1908 redding bood aan 150 mensen. Ze klommen in de boom en waren er veilig toen het water steeg. En er staan mensen op de lijst. Zoals de uitvinder van het handen wassen in ziekenhuizen, Oliver Holmes. En de uitvinder van de driepuntsautogordel, Nils Bohlin. En James Harrison, wiens bloed een zeldzaam enzym bevat. Hij heeft sinds 1953 al meer dan duizend keer bloed gegeven, en daarmee wereldwijd 2 miljoen rhesusbaby’s gered.

Vasili Arkhipov staat er ook op, de Russische marineofficier die, toen zijn kernonderzeeër in 1962 tijdens de Cuba-crisis door de Amerikaanse vloot was ingesloten, weigerde zijn nucleaire torpedo te lanceren. Daardoor voorkwam hij het uitbreken van een kernoorlog, en vermoedelijk de ondergang van de wereld.

Dan hadden wij hier nu niet meer gezeten. En niet meer kunnen bladeren in het grote, dikke, mooi geïllustreerde boek List-o-pedia dat 190 van zulke rare, maar interessante lijstjes bevat. Alles in dit boek is geteld en genummerd. In totaal bevat het ‘2665 willekeurige feiten’. Het is een kruising tussen een leerzame encyclopedie en een krankzinnig lijstenboek, dat zichzelf op de achterkant als volgt aanprijst: ‘Eindelijk een naslagwerk vol nuttige en volstrekt irrelevante informatie!’

Wat moet je met zo’n boek? Dat moet de uitgever zich ook hebben afgevraagd. Hij kwam er blijkbaar niet goed uit. Daarom zijn alle exemplaren maar bij voorbaat voorzien van een sticker met de zelfverzonnen winnaarstekst ‘Kadoboek van het jaar.’ Voordat u het weggeeft zou u er zelf nog even in kunnen bladeren en bijvoorbeeld stilstaan bij de lijst van ‘13 onverwachte gevolgen van het broeikaseffect’: de ahornsiroop zal opraken en de schildpadden worden eenzaam.

Er is een lijst van ‘11 dieren die langer leefden dan verwacht’, met daarin een paard dat 64 jaar oud is geworden. Er is een lijst van ‘12 beroemde beginpunten’, te beginnen met het niets dat omstreeks 13,7 miljard jaar v. Chr. aan de oerknal vooraf ging. Er is een lijst van ‘13 kunsttalen’, ‘21 verzonnen etenswaren en drankjes’, ‘de 10 beste landen voor voetbalfans’ en ‘de 8 allerslechtste baantjes’ (onderwaterlasser o.a.).

En al die lijsten bevatten weer de meest bizarre wetenswaardigheden. Wist u wel dat de hersenen van kakkerlakken antibiotica bevatten die resistente bacteriën kunnen doden? En dat er in China vissers zijn die aalscholvers voorzien van een halsring? Als de vogels een grote vis vangen kunnen ze hem niet doorslikken. De vissers nemen de vis dan eenvoudig uit de bek van de vogel.

Ik had gehoopt al lezende te ontdekken welke drijfveer er achter het maken van lijsten schuilgaat. Is het een vorm van dwangneurose? Verzamelwoede? Gaat er een verslavende kalmering uit van het maken van een puntsgewijze opsomming?

Het boek geeft geen antwoord. Er is, vermoed ik, eenvoudigweg erg veel werkelijkheid. En het is eenvoudigweg prettig om kleine onderdelen daarvan in kaart gebracht te zien: 38 vormen van bijgeloof, waarvan 6 over bezems. In China weet men: ‘Een bezem mag nooit het hoofd raken. Dat brengt ongeluk.’

List-o-pedia. Honderden interessante, bizarre en best wel leerzame lijstjes die je echt moet kennen. Terra, 288 blz. €15,-

    • Guus Middag