Alles aan vrijheid afgemeten

1

Rutger Claassen: Het huis van de Vrijheid. Een politieke filosofie voor vandaag. Ambo, 371 blz. € 22,50

Wat is het probleem?

Het is onhelder waar de grens ligt van wat de overheid vermag. Overheden bemoeien zich uit diverse motieven met van alles, zo lijkt het. Op welke grondslag maak je dan een onderscheid tussen privé en publiek, tussen vrijheid en overheidsdwang?

Wie schrijft dit?

Rutger Claassen is politiek filosoof aan de Leidse universiteit en schreef een proefschrift over schaarste. Hij schrijft voor Socialisme & Democratie, tijdschrift van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA.

Biedt Claassen ook een oplossing?

Hij stelt voor de vrijheid van de burger als het hoogste politieke ideaal te beschouwen. Maar daaronder verstaat hij niet alleen negatieve vrijheid, ofwel de vrijheid om te doen en laten wat je wilt. Claassen wil een rijker vrijheidsbegrip: ook positieve vrijheden doen ertoe, zoals de vaardigheid om zelf te kunnen kiezen en het recht op diverse keuzemogelijkheden. De staat neemt vervolgens enkel en alléén die maatregelen die de autonomie van burgers bevorderen.

Wordt het ook ergens concreet?

Zeer. Claassen houdt recente beleidsmaatregelen en gebeurtenissen tegen het licht van zijn autonomie-ideaal. Had zeilmeisje Laura mogen vertrekken? Nee, want ouderlijke aanwezigheid is cruciaal om van kinderen echt autonome volwassenen te maken. Is het rookverbod betuttelend? Ja, de burger heeft het autonome recht zich dood te roken.

Moraal van het verhaal?

Claassen pleit voor een neutrale overheid, die vergeleken met de bestaande praktijk minimaal overkomt. Opvallend is de kritiek van deze liberaal op het consumptieve laisser faire van het hedendaagse populistische liberalisme. De welvaartsgroei die alle levenssferen ondergeschikt maakt aan de economie, is volgens hem onhoudbaar, omdat die de keuzevrijheid van nieuwe generaties aantast. Als een acceptabel welvaartsniveau is bereikt, moet de staat economische groei niet langer bevorderen. Het crisiskabinet ziet hem aankomen. (MS)