Webboek in China maakt grote sprong

Chinese lezers bekeren zich tot het webboek. Elke maand komen 70 miljoen bezoekers op de verkoopsites. Schrijvers genieten nieuwe vrijheden, maar de censuur loert.

Boeken schrijven speciaal voor de honderden miljoenen internetters in China. Je kan er snel rijk mee worden, zoals de 28-jarige student Guo Jingming, veelschrijver van populaire non-fictie voor mobiele telefoons, laptops en tablets.

Alleen maar beroemd worden – en dan vooral in het buitenland – is ook een optie. Zoals Chan Koonchung (59), auteur van de aanvankelijk in China verboden politieke thriller Shengshi Zhongguo 2013.

Guo en Chan hebben niets met elkaar gemeen, behalve dat hun werk is verspreid via internet, waarop in enkele jaren een kolossale boekenindustrie is ontstaan. China telt inmiddels, althans volgens het China Internetnetwerk Informatiebureau, maar liefst 1,45 miljoen webboekschrijvers, die sinds 2005 bijna 5 miljoen boeken hebben geschreven. Boeken die worden verkocht aan de 70 miljoen maandelijkse bezoekers van de vier grote webboekensites.

Hongkonger Chan zal zichzelf niet rekenen tot deze broodschrijvers met hun serieproductiemores. Hij gebruikte het internet om de censuur en onwillige uitgevers te omzeilen door zelf zijn Orwelliaanse visie op het hedendaagse China op het net te zetten. Dat werd een hit, van overigens voor China bescheiden proporties, want reclame voor zijn boek is vanwege de censuur onmogelijk.

Opvallend is dat de meeste sites waarop zijn boek wordt aangeprezen of aangeboden, niet geblokkeerd zijn. Sinds kort ligt zelfs de Engelse versie in sommige Chinese boekwinkels, zij het zonder de onderkop „Banned in China” die wel op de Hongkongse versies staat.

De samizdat-methode van Chan ondervindt nu navolging van schrijvers voor wie de inkomsten van ondergeschikt belang zijn. De Shanghaise blogger Han Han heeft deze maand zijn verboden „De bloem van de jeugd’’ op het net gezet. Daar staan nu ook de artikelen van Wen Renhua over zijn rol als studentenleider tijdens de Tainanmendemonstraties in 1989. Wen ondervindt wel veel hinder van de censuur.

Internet biedt ook Zhang Jung eindelijk de kans haar veelgeprezen roman Wilde Zwanen, twintig jaar na publicatie in het westen, verspreid te krijgen in haar moederland. Zhang krijgt hulp van Deutsche Welle, die het boek gratis verspreidt via de Chineestalige site.

Lezers moeten dan wel over speciale VPN-software beschikken, maar daar is in China gemakkelijk aan te komen. Leesgierige Chinese bezitters van deze software kunnen ook naar bannedbook.org, een van de belangrijkste kanalen voor de verspreiding van verboden boeken in China.

„Mijn moeder in Chengdu is inmiddels 80. Wanneer kunnen de zwanen in China eindelijk vrij het land overvliegen’’, vraagt Zhang Jung zich af bij de onlinepublicatie van haar boek over drie generaties Chinese vrouwen. Dat moment zal nog lang op zich laten wachten, want ook de webboekenindustrie staat onder scherp toezicht en uitgevers doen aan zelfcensuur.

Dat zijn kwesties die broodschrijver Guo Jingming niet bezighouden. Het internet en zijn fantasie bevrijden hem van dergelijke zorgen. „Ik schrijf wat mijn lezers willen”, legt Guo Jingming telefonisch vanuit de Sichuanse provinciestad Chengdu uit. „Mijn lezers zijn jong en willen lezen over fantasieën, avonturen en over sprookjes als zij zich vervelen.”

Deze week werd bekend dat hij zich voor het derde achtereenvolgende jaar met een vermogen van 3,5 miljoen euro de rijkste schrijver van China mag noemen. „Ik sta ’s ochtends op, ga naar Starbucks of een ander koffiehuis en werk een paar uur. Ik schrijf elke dag een hoofdstuk van duizend woorden en dat komt de volgende dag op internet. Ik denk dat ik dit jaar al meer dan 200.000 woorden heb geschreven’’, vertelt Guo, die zegt even snel te schrijven als hij kan praten.

Zijn uitgever is Shanda, een internetbedrijf met acht webboeksites en naar eigen zeggen marktleider sinds de oprichting in 2008. Of dat zo is, laat zich lastig controleren. Van Guo’s nieuwste boek, een sprookje over een geheime keizersdynastie in de bergen van de Tibetaanse gebieden, staan de eerste hoofdstukken op een vrij toegankelijke site, maar wie verder wil lezen moet Shanda een klein bedrag betalen. Dan gaat de deur naar z’n fantasiewereld open.

Wie alles van Guo wil lezen is niet duur uit: 50 yuan, ongeveer 5 euro, voor meer dan 20 boeken over avonturen, fantasieën en sprookjes.

Voor literatuur, vertalingen van buitenlandse boeken en geschiedenisboeken liggen de prijzen van Shangda iets hoger in de wetenschap dat de lezers van dit soort boeken zich meer kunnen permitteren. Maar voor 25 euro haal je bij Shangda, of een van de drie andere grote internetuitgevers, al snel de hele wereldliteratuur binnen.

Het boek van Walter Isaacson over Steve Jobs kost in de ouderwetse boekwinkel nog geen 15 eurocent, maar was op het internet via Shangda te koop voor vijf mao (de op een na kleinste Chinese munteenheid). Kopers van de Engelstalige uitgave in de winkel werden opgelicht, want moesten maar liefst 30 yuan (3 euro) neerleggen. Naar Chinese begrippen een woekerprijs.

Op het Chinese internet wordt er niet alleen naar hartenlust geroofd en geplagieerd, het copy-pasten is tot een kunst verheven en harde cijfers over financiën, marktaandelen en bedrijfsmodellen zijn er nog niet. Internetuitgevers zoals Shangda zeggen dat zij winstgevend zijn, maar geven toe dat marges minimaal zijn. Uitgevers die winst maken hebben dat te danken aan een of twee zeer populaire auteurs, zoals Guo, en door de stripseries.

Andere bronnen van inkomsten zijn de op boeken gebaseerde computerspelletjes, video’s en in soms ook bioscoopfilms en tv-series. Internetboeken met titels als „Mijn Mooie Bazin” en „Legende van een Onsterfelijke” werden gebruikt voor tv-series en computerspellen die via de twee grote mobiele telefoonbedrijven verkocht worden. Iedere metroreiziger in Peking of Shanghai is gewend aan groepjes jongeren die gezamenlijk en geconcentreerd spelen of een film bekijken op mobieltjes.

De literatoren onder de schrijvers hebben grote moeite met deze ontwikkelingen, net als de eigenaren van kleine boekenwinkels. Dit jaar kwamen Chinese schrijvers en hun uitgevers massaal in opstand toen Baidu, het Chinese Google, al hun werk ongevraagd scande en in een gratis onlinebibliotheek plaatste.

Baidu reageerde door sommige schrijvers af te kopen en anderen uit de bibliotheek te verwijderen. Blogger en schrijver Han Han concludeerde dat deze groep schrijvers zal wegzinken in de vergetelheid. Dat klopt, tenzij zij de methode van Chan Koonchung imiteren. Maar hij was al een vermogend man voordat hij zich in Peking vestigde en taalde niet naar de royalty’s.

    • Oscar Garschagen