Nieuwe crisis komt met veel ontslagen

De werkloosheid zal volgend jaar sneller en meer stijgen dan tijdens de vorige crisis. Destijds hadden werkgevers nog een buffer om personeel vast te houden – nu niet meer.

Drie ontslagrondes in twee dagen. Chipsproducent NXP maakte gisteren bekend in Nijmegen 300 medewerkers te ontslaan. De Telegraaf Media Groep kondigde dezelfde dag 350 ontslagen in de komende jaren aan. Vandaag is het TomTom dat bekendmaakt 457 banen te schrappen.

Is dit het begin van de grote recessie die economen voorspellen? En loopt de werkloosheid dit keer wel flink op?

„Ik ben geen somber mens, maar de signalen zijn niet goed”, zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt in Tilburg: „Je ziet het aan kantoren van faillissementsadvocaten die zich opmaken voor de afslanking van bedrijven. De onzekerheid neemt toe, de economische groei valt terug, de export daalt. De werkloosheid zit al op de piek van februari 2010, deel één van de crisis. Er is weinig reden om te denken dat de werkloosheid niet verder stijgt.”

Tijdens de vorige crisis viel het mee – achteraf gezien. In 2008 en 2009 ‘hamsterden’ bedrijven arbeid, zoals het Centraal Planbureau het vorige week omschreef in het rapport Lage Werkloosheid in Grote Recessie. Werkgevers probeerden hun personeel zo veel mogelijk vast te houden. Ze vreesden krapte op de arbeidsmarkt als de crisis voorbij zou zijn. De werkloosheid steeg ‘slechts’ tot 4,6 procent van de beroepbevolking, niet tot de 7 procent die werd voorspeld.

De deeltijd-ww, een crisismaatregel om werknemers gedeeltelijk in dienst te kunnen houden, had er volgens het CPB weinig mee te maken. De werkloosheid verstopte zich ook niet achter een toename van zelfstandigen. Werkgevers konden hun personeel grotendeels behouden omdat ze een buffer hadden. En dat is het grote verschil met nu.

„Normaal gesproken hobbelt de werkloosheid achter de krimp aan”, zegt Esther-Mirjam Sent, hoogleraar economische theorie en economisch beleid. „Het probleem is dat deze recessie heel snel op de vorige komt. De rek is eruit.”

„Het zou zomaar kunnen dat de werkloosheid nu verder oploopt, omdat een heleboel voorwaarden uit de vorige crisis niet meer gelden”, zegt een CPB-woordvoerder. Meer wil het bureau niet kwijt in aanloop naar een nieuwe economische prognose volgende week.

Op dit moment staat de werkloosheid net als in februari 2010 op 5,8 procent, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat een iets ruimere definitie hanteert dan het CPB. Op de zogenoemde Conjunctuurklok van het CBS staan inmiddels twaalf van de vijftien economische indicatoren in het rood – waaronder werkloosheid, arbeidsvolume en vacatures. In maart stond de hele klok nog in de plus, vanaf mei is het snel achteruit gegaan. „We zitten in een fase van laagconjunctuur”, bevestigt CBS-econoom Peter Hein van Mulligen. „Het aantal banen is sinds mei snel afgenomen, de werkloosheid nam toe, het aantal uitzenduren verminderde. Dat hangt allemaal met elkaar samen.”

„De eerste klappen zie je nu al bij de overheid”, zegt hoogleraar Ton Wilthagen. „Bij mensen met tijdelijke contracten, vooral vrouwen. Dan volgt de industrie. En de bouw zit al tijden in het slop.”

Catelene Passchier, cao-coördinator bij FNV Vakcentrale: „We krijgen signalen dat bedrijven preventief maatregelen aan het treffen zijn.” Met ontslagen brengen zij nu al hun kosten omlaag om te kunnen blijven concurreren. „Anderzijds gebruiken zij de crisis ook om reorganisaties door te voeren die er toch al zaten aan te komen. Zo ben je bijna bezig om die crisis met elkaar te organiseren.”

„Bedrijven zijn altijd aan het reorganiseren”, reageert een woordvoerder van werkgeversorganisatie VNO-NCW. „Ze kijken altijd naar hun omgeving en de marktomstandigheden. Flexibel en pro-actief.”

„In Europees opzicht staat Nederland er niet eens zo slecht voor”, regeert hoogleraar Wilthagen tenslotte. „Na Luxemburg en Oostenrijk heben we de laagste werkloosheid in Europa. Maar dat is een schrale troost voor een vijftigplusser die net zijn baan heeft verloren. Dan heb je toch geen briljant perspectief.”

    • Jorg Leijten
    • Eppo König En