Nieuw verdrag EU wordt inzet top

Besluiten Europese leiders tot een drastische wijziging van de verdragen, of kan de euro op een simpeler manier worden versterkt? Dat is de inzet van de top in Brussel.

Een verreikende wijziging van het Europees verdrag of een kleine, chirurgische ingreep in een aanhangsel van het verdrag. Dat is de inzet geworden van de top van Europese leiders in Brussel, vandaag en morgen.

Op de top moet blijken of bondskanselier Angela Merkel de rest van de EU meekrijgt in wat zij beschouwt als het belangrijkste recept tegen de eurocrisis: het principe van begrotingsdiscipline voor eens en altijd juridisch vastleggen, door middel van een verdragswijziging.

Merkel zal „geen luie compromissen” dulden. „Duitsland accepteert geen Brusselse trucs”, zegt een hoge regeringsfunctionaris in Berlijn in ongewoon harde woorden.

Het is een reactie op het aanzwellende verzet tegen Merkels aanpak. Herman Van Rompuy, de voorzitter van de Europese Raad, die Merkel doorgaans volgt, veroorzaakte eergisteren in Berlijn grote irritatie door de mogelijkheid te opperen van beperkte aanpassing van slechts één protocol in het Europees verdrag.

Zo kunnen verdragsonderhandelingen en een riskant ratificatieproces worden vermeden, hoopt Van Rompuy. Zijn voorstel weerspiegelt zorgen in landen als Ierland en Nederland, waar EU-referenda in het verleden een ‘nee’ opleverden.

Maar Duitsland beschouwt een forse verdragswijziging als „onontkoombaar”, zeggen diplomaten. Merkel wil de weeffouten van de Europese Monetaire Unie (EMU) nu aanpakken. Bij de oprichting van de EMU liet bondskanselier Helmut Kohl de eis van een politieke unie vallen als concessie aan Frankrijk. Nu de euro in gevaar is, eist Merkel correctie van deze fout.

Eerder deze week kreeg Merkel de Franse president Sarkozy mee. Het duo wil op de top gezamenlijk optrekken. Maar Merkel gaat volgens diplomaten „pessimistischer dan een week geleden” de onderhandelingen in. „We hebben de indruk dat sommige EU-lidstaten de ernst van de situatie nog steeds niet hebben begrepen”, zo heet het in Berlijn.

Merkel speelt hoog spel. De Duitse politieke dominantie in Europa stuit op aversie bij menig EU-lidstaat. Het is uitzonderlijk dat een bondskanselier voorafgaand aan Europees topberaad met ogenschijnlijk zo weinig onderhandelingsruimte de lijn uitzet. Als de gesprekken vandaag en morgen niets opleveren, „kan zonodig in het weekend worden door vergaderd”, klinkt het in Berlijn.

Merkel wil liefst alle 27 EU-landen meekrijgen in de verdragswijziging, ook het Verenigd Koninkrijk. Premier David Cameron dreigt met een veto als de Londense City niet beter wordt beschermd tegen EU-bemoeienis. Maar eerder deze week zei ze dat ze „absoluut bereid” is „de weg van de 17 eurostaten op te gaan” als „iemand niet meedoet”.

Sarkozy verkiest een apart verdrag van de 17 eurolanden hoe dan ook. Hij wil een „Europa van twee snelheden”, waarbij Frankrijk een dominante rol speelt in de eurozone. Het is een scenario dat Cameron en de Poolse premier Tusk, twee premiers van niet-eurolanden, in Brussel willen afwenden.

In het Kamerdebat over de Nederlandse inzet bij de eurotop stond gisteravond de vraag centraal of Nederland bereid moet zijn om soevereiniteit aan Brussel over te dragen. De grootste oppositiepartij PvdA wil in dat geval nieuwe verkiezingen.

Dat legt een grote politieke druk op premier Rutte. Zonder steun van de PvdA heeft het kabinet geen parlementaire steun voor het eurobeleid, omdat gedoogpartner PVV hier niets mee te maken wil hebben. Rutte hield gisteren vol dat er geen sprake zou zijn van overdracht van bevoegdheden aan de Unie. Het plan van Merkel en Sarkozy beschreef hij slechts „allerlei voorstellen”.

Commentaar: pagina 2

Eurotop: pagina 4-5

Opinie: pagina 16-17