Loden leeuw

In deze tijd van het jaar beleven we weer de populairste, interessantste, meest onthullende uitbarsting van onze onofficiële democratie. Wie is de mens van het jaar? In 1927 is het weekblad Time ermee begonnen. Toen werd het Charles Lindbergh, die als eerste, en bovendien alleen, de Atlantische Oceaan was overgevlogen. Nu vind je in de Wikipedia de hele lijst. Het is alsof je in sneltreinvaart de wereldgeschiedenis doorneemt. De keuze van de redactie is in hoge mate waardevrij. In 1938 werd Hitler de eer gegund, een jaar later Stalin en in 1942 werd hij nog eens uitverkoren. En dan zijn er natuurlijk objectief verdienstelijke mensen als George Marshall en Dwight Eisenhower.

De macht van de media nam toe en daarmee de mogelijkheid van een mens of een voorwerp om wereldberoemd te worden. Denk aan de voorspelling van Andy Warhol. Inmiddels kunnen allemaal kiezen wie en wat de persoon en het ding, het verschijnsel van het jaar wordt.

Ik dacht eraan toen ik in de krant een grote advertentie zag. „Wie wint de Ster Gouden Loeki 2011? Dat is aan u!” Op internet kun je stemmen. Op 22 december is de uitslag. Het bedrijf, het bureau dat volgens de meerderheid de mooiste reclame op de televisie heeft gemaakt, krijgt de prijs. De Gouden Loeki is genoemd naar Loeki de Leeuw, het licht scheel kijkende dier dat lang geleden de reclameblokken op de televisie inleidde en daarbij ‘Asjemenou?’ zei.

Toen is het iemand van de TROS opgevallen, dat er niet alleen mooie en minder mooie reclamespotjes worden uitgezonden, maar ook brutale, afstotelijke, goedkope, weerzinwekkende. Die verdienden ook een prijs. Dat is de Loden Leeuw geworden. De Media Markt, winkelketen voor alle elektronica met de onweerstaanbare slagzin ‘Ik ben toch niet gek!’ heeft twee keer gewonnen, in 2006 met Louis van Gaal. In 2008 was het Joop Braakhekke, de beroemde restaurateur die zich voor het geurtje Ambi Pur had laten verleiden om als een licht geschifte clown bekkentrekkend in zijn eigen keuken te dansen.

Net als bijna iedereen zie ik iedere avond voor het nieuws de reclame. Meestal ontgaat het me voor welk merk er wordt geadverteerd. Ik volg alleen de voorstelling. Zie het gezicht met de gesloten ogen, in hemelse vervoering, van iemand die een stukje taart eet. Een man, betoverd door de eerste hap van zijn pizza die nog met kaasdraden aan zijn mond verbonden is. Het niet te bedaren zwaaien, hossen, juichen van kindertjes wie een bijzonder commercieel geluk ten deel is gevallen. Een jonge vrouw die met een ruk van haar hoofd het pas gewassen haar een geweldige zwaai geeft. De televisiereclame heeft de gemeenplaatsen in gezichtsuitdrukking en motoriek veroorzaakt.

Aan het begin van de Koude Oorlog is het begrip hersenspoeling ontstaan. De communisten zouden in staat zijn het denken radicaal te veranderen. Joseph Goebbels was van mening dat, als je een leugen lang genoeg herhaalt, iedereen gaat denken dat het de waarheid is. Ik wil onze moderne reclamemakers niet met perfide politici vergelijken, maar het dagelijks reclamebombardement heeft wel het effect van een lichte hersenspoeling.

    • H.J.A. Hofland