Gevaarlijk werk? Dan gaat de zorgplicht van de werkgever ver

Is de tbs-kliniek als werkgever aansprakelijk voor de schade als een patiënt een therapeut invalide slaat? En had de kliniek de therapeut moeten verzekeren?

De Zaak. Een sociotherapeut in een tbs-inrichting wordt door een patiënt vastgepakt en herhaaldelijk hard geslagen, onder meer op zijn hoofd. Door het letsel raakt de man arbeidsongeschikt, verliest zijn baan en komt in de WAO terecht. Hij eist van zijn werkgever een schadevergoeding van bijna drie ton.

Waarop is de eis gebaseerd? De therapeut beroept zich op artikel 658 in boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Daarin staat dat de werkgever moet aantonen dat alle veiligheidsmaatregelen zijn getroffen die redelijkerwijs nodig waren om de schade door een arbeidsongeval te voorkomen.

Hij vindt ook dat de kliniek hem had moeten verzekeren tegen dit soort ongelukken.

Deed de kliniek genoeg aan de veiligheid? Nee, zegt de therapeut. Zijn werk is structureel gevaarlijk. Hij werkt(e) met onberekenbare patiënten die agressief kunnen zijn. De kliniek moet dus een hoog veiligheidsniveau aanbieden. Daarbij gaat het om voorzorg, fysieke voorzieningen, tijdige informatie en juiste instructies aan het personeel. De therapeut vindt dat de uitbarsting van de patiënt te voorzien was en dat de kliniek tekortschoot.

De rechtbank en het hof vinden van niet. Net als de kliniek menen zij dat van deze patiënt geen concreet gevaar was te verwachten. Aan de zorgplicht van de werkgever is voldaan.

Maar de Hoge Raad ziet dat anders. Bij een werkgever die zulk gevaarlijk werk aanbiedt, strekt de zorgplicht heel erg ver. Er kan „niet snel worden aangenomen” dat een werkgever daaraan heeft voldaan. De plicht van de werkgever vormt geen absolute waarborg voor de werknemer, maar veel scheelt het niet, aldus de hoogste rechter.

Dat deze therapeut geen ambtenaar is, speelt hier ook mee. In andere tbs-inrichtingen is dat vaak wel zo – en díé therapeuten hebben een eigen wettelijke voorziening. Daar betaalt de werkgever alles. „Uit een oogpunt van rechtsgelijkheid en billijkheid” mogen er geen grote verschillen ontstaan. De kliniek moet dus betalen.

Zaak gesloten? Er wordt in de marge nóg een discussie beslist. Het gerechtshof had de therapeut ook al gelijk gegeven, maar met een ander argument. Het gerechtshof vond dat er bij klinieken met gevaarlijke patiënten een verzekeringsplicht geldt. Dat zou bij goed werkgeverschap horen. Daarbij was de verzekeringsplicht als voorbeeld genomen die werkgevers hebben als ze hun personeel laten deelnemen aan het verkeer. Daar lopen ze immers ook vergelijkbaar onvoorzien gevaar, net als in een tbs-kliniek.

Gaat de hoogste rechter hierin mee? Nee, die vindt dat voor arbeidsongevallen op de werkplek zelf de werkgever een (zware) zorgplicht heeft om schade te voorkomen. Een verzekeringsplicht geldt alleen voor schade op plaatsen waar de werkgever maar beperkte invloed heeft. Dat is nu eenmaal het stelsel van de wet. Om op de werkplek een verzekeringsplicht aan te nemen was, zo waarschuwde advocaat-generaal Spier, een „juridische revolutie” geweest. Schade door bedrijfsongevallen die werkgevers niet redelijkerwijs met instructies of maatregelen kunnen voorkomen, is en blijft voor rekening van de werknemer.

Folkert Jensma