Geheime gevangenis CIA stond in de stad

Voor het eerst bevestigen Amerikaanse bronnen de locatie van een geheime gevangenis die de CIA had in Roemenië. Halalmaaltijden werden ingevlogen.

The National Registry Office for Classified Information, also known as ORNISS, sits in a busy residential neighborhood minutes from the center of Romania’s capital city of Bucharest in this recent photo. Between 2003 and 2006, the CIA operated a secret prison from the building's basement, bringing in high-value terror suspects for interrogation and detention. A joint AP-ARD Panorama investigation revealed the exact location of the prison. (AP Photo)

De kelder van een onopvallend kantoorgebouw in Boekarest blijkt jarenlang door de CIA gebruikt te zijn als geheime gevangenis voor terreurverdachten. In het gebouw, tussen een woonwijk en een spooremplacement, is nu een Roemeense overheidsdienst gevestigd die belast is met het veilig bewaren van geheime informatie van de NAVO, de Europese Unie en de Roemeense overheid.

Al langer was bekend dat de CIA na de terreuraanslagen van 11 september 2001 snel een netwerk van geheime gevangenissen had opgezet, met vestigingen (zogeheten ‘black sites’) in Polen, Litouwen en Roemenië. Voor het eerst is nu de locatie van een Roemeense CIA-gevangenis onthuld – gelijktijdig door het Amerikaanse persbureau Associated Press (AP), de Duitskrant Süddeutsche Zeitung en tv-station ARD (dat er vanavond om tien uur in het programma Panorama nader over bericht).

De Roemeense autoriteiten hebben altijd ontkend de CIA gastvrijheid verleend te hebben voor het onderbrengen van gevangenen, en ze houden vast aan hun ontkenning. Maar Amerikaanse bronnen, onder meer oud-CIA-medewerkers, hebben tegenover de nieuwsorganisaties bevestigd dat de locatie in het noorden van de Roemeense hoofdstad inderdaad door de CIA gebruikt is.

De codenaam van de gevangenis was ‘Bright Light’, helder licht – een toepasselijke aanduiding voor een geheime operatie die zich niet op een afgelegen plek afspeelde, maar midden in een stad. In de buurt zijn overdag heel wat mensen op straat te vinden, aldus de Süddeutsche, maar ’s avonds is het er uitgestorven. De gevangenen zouden ’s nachts met busjes zijn afgeleverd.

In de kelder bevonden zich volgens de bronnen zes speciaal geïnstalleerde cellen, die op veren stonden, enigszins wiebelden en zo bij de gevangenen een gevoel van desoriëntatie veroorzaakten. In iedere cel hing een klok aan de muur en was met een pijl de richting van Mekka aangegeven, zodat de islamitische gevangenen wisten wanneer en in welke richting ze moesten bidden. halalmaaltijden werden met militaire vluchten aangevoerd van een Amerikaanse legerbasis in Duitsland.

De CIA geeft geen commentaar op de berichten. Het Roemeense hoofd van de dienst die het gebouw in gebruik heeft, een ambtenaar met de rang van staatssecretaris, zegde op het laatste moment een interview af. Zijn plaatsvervanger ontkent met grote stelligheid dat zijn kelder is gebruikt als CIA-gevangenis.

Roemenië was in 2001 nog geen lid van de NAVO, maar wilde dat wel graag worden. Toenmalig president Iliescu zei destijds dat zijn land zich „de facto als NAVO-lid” zou gedragen. Op 30 oktober 2001 ondertekende hij een overeenkomst met de VS, die de Amerikanen toestemming verleende om militairen en ook civiele medewerkers vrijelijk in het land te laten opereren. Ook mochten ze zonder tussenkomst van de Roemeense autoriteiten Roemenië in en uit vliegen. In 2006 zette de CIA het programma van geheime gevangenissen stop.

Of de terreurverdachten in Roemenië gemarteld werden door de CIA, zoals op andere locaties gebeurde, is niet duidelijk. De Süddeutsche oppert de mogelijkheid dat ze in Polen gemarteld werden, daarna overgevlogen naar Boekarest, om ten slotte in de gevangenis op Guantánamo Bay, op Cuba, te belanden. Een ex-CIA-agent klaagde tegen AP dat hij en zijn collega’s grotendeels babysitters waren voor gevangenen van wie toch geen waardevolle inlichtingen meer te verwachten waren.