Extreem zware zwarte gaten ontdekt, ver weg

Anderhalf keer zwaarder dan het tot nu toe bekende zwaarste zwarte gat

Tien miljard maal de zon. Zo veel ‘wegen’ de superzware zwarte gaten die in de kernen van twee verre sterrenstelsels zijn ontdekt. Ze zijn anderhalf keer zwaarder dan het tot nu toe bekende zwaarste zwarte gat.

Zwarte gaten zijn objecten in de ruimte die zoveel zwaartekracht hebben dat niets eraan kan ontsnappen, ook licht niet. ‘Gewone’ zwarte gaten ontstaan als de kern van een zware ster geen energie meer kan produceren en ineenstort. Dat levert dan een zwart gat op met een massa van hooguit enkele tientallen zonmassa’s.

De zwarte gaten die sinds 1984 in de kernen van sterrenstelsels zijn aangetroffen bevatten aanzienlijk meer massa. De ‘kleintjes’ wegen enkele honderdduizenden of miljoenen zonmassa’s, de grootste meer dan een miljard – vandaar dat ze ‘superzwaar’ worden genoemd.

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat vele, zo niet álle volgroeide sterrenstelsels een superzwaar zwart gat in hun kern hebben. Zo huist er in de kern van ons eigen sterrenstelsel (de Melkweg) een zwart gat van ongeveer vier miljoen zonmassa’s.

De superzware gaten die nu zijn ontdekt staan in het hart van de grote sterrenstelsels NGC 3.842 (op 331 miljoen lichtjaar afstand) en NGC 4.889 (op 308 miljoen lichtjaar).

De metingen aan de stelsels zijn gedaan met de grote telescopen Gemini North en Keck 2 op Hawaii. Met de telescopen zijn de snelheden gemeten van sterren die dicht om het centrum van hun moederstelsel draaien. Daaruit kan rechtstreeks de massa van het centrale zwarte gat worden afgeleid. Hoe deze kolossale zwarte gaten hebben kunnen ontstaan, is nog onduidelijk. (NRC)