Eén maffiabaas per maand

Met de arrestatie van Michele Zagara verliest de machtige maffiaclan Casalesi een grote baas – en ook niet meer dan dat. De maffia is met velen en altijd, altijd staan er nieuwe bazen klaar.

Italian policemen escort Michele Zagaria (C), the boss of the Casalesi clan outside the Police's headquarters in Caserta following his arrest on December 7, 2011. Italian police on Wednesday arrested Michele Zagaria, 53, the most senior boss of the Camorra mafia still at large, digging through a secret bunker near Naples to end his 16 years on the run. AFP PHOTO / ROBERTO SALOMONE AFP

Het gebeurt vrijwel elke maand een keer in Italië: een voortvluchtige supermaffiabaas wordt opgepakt. De laatste vangst betreft Michele Zagaria, bijgenaamd De Monnik, wereldberoemd geworden dankzij het boek en de film Gomorra van de Italiaanse schrijver Roberto Saviano over de uiterst machtige maffiaclan van de Casalesi.

De arrestatie van Zagaria (53) is een groot succes, net als die van de tientallen anderen peetvaders de afgelopen jaren. Maar of Italië echt veiliger is geworden, valt te betwijfelen. Een arrestatie biedt slechts een foto van het verleden, geen blik op heden of toekomst.

Met helikopters en 350 man sterk omsingelde de politie gisterochtend om half zeven het stadje Casapesenna ten noorden van Napels, de machtsbasis van de zestien jaar voortvluchtige Zagaria. De agenten namen 34 huizen in en in een daarvan baanden ze zich met drilboren door vijf meter gewapend beton een weg naar een ondergrondse bunker. Toen de agenten rond het middaguur de elektriciteit in Zagaria’s schuilplaats afsloten en de luchtverversing stilzette, gaf hij zich over omdat hij bang was te stikken: „De staat heeft gewonnen. Niet schieten.”

De rest van de dag werd Italië getrakteerd op de vertrouwde beelden. Juichende agenten, een timide „monster” dat wordt afgevoerd en omstanders en buurtbewoners die de crimineel verdedigen. President, premier, de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken feliciteerden elkaar en de politie. ’s Avonds in all journaals veel aandacht aan „de triomf van de staat”.

Zagaria is inderdaad een hele grote vis, topman van de clan van de Casalesi, de machtigste tak van de Napolitaanse Camorra. Hij is in 2010 tot levenslang veroordeeld voor moord, afpersen, ontvoeren, drugshandel en leiding geven aan een maffiose organisatie. Hij is eigenaar van vele winkelcentra, maar ook een grote bouwondernemer die tientallen, volgens sommigen honderden, bouw- en transportbedrijven controleert. Hij verdiende flink aan de aanleg van de hogesnelheidslijn Rome-Napels en aan de wederopbouw van Umbrië na de aardbeving van 1997. Hij wist aanbestedingen in Milaan, Toscane, Reggio Emilia en Umbrië naar zich toe te trekken.

Zijn macht ging nog verder, vertelde gisteren een zichtbaar geëmotioneerde en opgetogen Roberto Saviano, die sinds de publicatie van zijn boek onder politiebewaking staat. De clan van Zagaria kon door zijn enorme netwerk en geld melkmultinational Parmalat jarenlang aan een monopolie helpen in Zuid- en Midden-Italië. „Parmalat leverde de melk iets goedkoper aan leveranciers die waren gelieerd aan de boss. In ruil daarvoor zorgde die ervoor dat concurrenten die daarop hun prijs verlaagden, werden bedreigd.” Parmalat-managers beweerden dat ze werden afgeperst door de Casalesi, maar in werkelijkheid was het een zakelijk deal die de melkonderneming verzekerde van vaste inkomsten. Saviano: „Als je je op zo’n manier inlaat met de Camorra krijg je een pakket aan diensten geleverd: Je laat je gebouwen bouwen door de maffiose bouwbedrijven, koopt benzine bij de door de clan gecontroleerde benzinestations, en laat je verzekeren door verzekeringsmaatschappijen in handen van de Camorra.” Het is de manier waarop veel noordelijke en buitenlandse bedrijven in het zuiden zaken (moeten) doen.

Zagaria was dus behalve crimineel ook een begenadigd manager, topman van een clan die naar schatting 30 miljard euro per jaar omzet. Een clan ook die in staat is politici te maken en te breken. Sinds deze week eist het OM in Napels de arrestatie van politicus Nicola Cosentino die wordt beschouwd als een man van de Casalesi. Hij was tot voor kort staatssecretaris van Financiën in de regering-Berlusconi. Hij besliste over Europese subsidies voor Italië.

Met de arrestatie van Zagaria zijn de Casalesi onthoofd, zeggen Italiaanse media vandaag. In zekere zin is dat waar. Maar het netwerk is er nog wel en de clanleden zullen zich hergroeperen, waarschuwde officier van Justitie Federico Cafiero de Raho die Zagaria oppakte. „De clan is gebaseerd op een structuur die diep geworteld is in de economie en de samenleving. Ze biedt werk in heel Campanië en Italië. Ze domineert een productieve cyclus.”

Ook de manier waarop de omstanders reageerden op de arrestatie van Zagaria doet weinig goeds vermoeden. In het dorp is vrijwel iedereen officieel werkloos, maar vinden veel inwoners werk bij bouwbedrijven die worden gecontroleerd door de clan. Op de vraag van een journalist of de dag van de arrestatie een mooie dag was, reageerde een man: „Mwah.” Hij keek omhoog en vervolgde: „Een mooie dag ja, de zon schijnt.”

Het dorp leek gisteren wel in rouw. „Wat je ook vroeg, Michele was er altijd voor ons”, zei een man tegen een verslaggever van La Repubblica. En pastoor Luigi Menditto: „In mijn ogen was hij een gelovige als de anderen”.

De inwoners vrezen dat een oorlog tussen maffiosi uitbreekt. De burgemeester van het dorp spreekt als enige van een „belangrijke dag”. Maar ook hij waarschuwt: „We moeten de waakzaamheid niet laten verslappen, de Camorra is zeker nog niet verslagen.”

Overal in Italië waar grote arrestatiegolven waren, probeerde de maffia zich opnieuw te organiseren. Dat gebeurt op Sicilië, waar onlangs een groep maffiosi werd opgepakt die bezig waren met de wederopbouw van Cosa Nostra. Het gebeurt in Calabrië, waar na vele arrestaties is gebleken dat de ‘ndrangheta veel dieper dan verwacht is geïnfiltreerd in Noord-Italië.

Officier Cafiero de Raho maakt zich geen illusies, na zijn grote succes: „Het gaat hier enkel om de arrestatie van historische leiders. De organisatie gaat door en zal een opvolger zoeken. Ze behoudt dezelfde capillaire controle over het gebied, ondanks dat we in 2010 alleen al voor 2,2 miljard euro in beslag hebben genomen.” De clan legt het gebied zijn wil op. Met bedrijven die aan valse concurrentie doen doordat hun verliezen immer worden aangevuld met drugsgeld, en inkomsten uit afpersing. En met de militaire tak die de clan achter de hand heeft voor wie niet wil gehoorzamen.”

De Italiaanse staat heeft de laatste jaren grote successen geboekt. Alleen al tussen mei 2008 en de zomer van 2010 werden 6500 maffiosi opgepakt. Er werd voor 14,4 miljard euro in beslaggenomen: bedrijven, onroerend goed, jachten en bankrekeningen.

Van de dertig meest gezochte voortvluchtige maffiosi zijn er nu 29 opgepakt. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat de Siciliaanse baas der bazen Matteo Messino Denaro – hoe machtig hij ook moge zijn – nu in zijn eentje alle clans van Italië controleert. Nieuwe criminelen dienen zich aan. En de lijst wordt van onderop aangevuld.

Bas Mesters