Doorpakken

Het is een historische dag. Voor het eerst in z’n ambtsperiode verdedigt staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) vandaag een voorstel dat niet volledig stompzinnig is: dat het e-Book niet onder de vaste boekenprijs moet gaan vallen.

Wel jammer dat Zijlstra niet meteen ‘doorpakt’ (om het op z’n VVD’s te zeggen) en die hele vaste boekenprijs schrapt. Ooit is die bedacht om zoiets edels als het boek te beschermen tegen de koehandel van de platte markt.

In de praktijk is de boekenmarkt allang zo plat als elke andere. Er is een smal top-10-segment waar boekhandels al hun energie op richten en uitgevers hun volledige promotiemachinerie aan wijden. Bijvoorbeeld door etalageplekken bij Ako of Bruna te kopen. Daar een weekje achter de ramen liggen, doet duizend keer meer voor het verkoopsucces dan tien juichrecensies in kranten. Alleen in het topsegment zijn de winsten te behalen. Explosieve winsten, mede dankzij die vaste prijs.

Niemand kan voorspellen welke boeken tot die piramidetop stijgen – vooraf zag niemand brood in Harry Potter en Joe Speedboat – dus zijn uitgevers steeds meer boeken gaan produceren: het schot hagel. Met één kassaknaller in je fonds hou je vijf obscure dichters en vier debutanten in druk. Jammer alleen dat die al na twee weken in de kasten verdwijnen of roemloos verramsjen.

Sta je toe dat boeken op prijs met elkaar concurreren, dan krijgt de lezer ineens de keuze tussen een debuut voor 9 en een kaskraker voor 22 euro. Dat geeft het debuut meer kansen. Onder druk van de concurrentie tussen boekhandels dalen ook die bestsellers in prijs, waardoor het minder loont om zo eenzijdig te speculeren op die smalle top. Het dwingt uitgevers tot behoedzamer balanceren: minder ‘titels’, strengere selectie, billijker verdeling van promotiebudgetten.

Paradox: juist om boeken te beschermen tegen de platte markt van de bestsellercultuur, moet de boekenbranche meer marktwerking toelaten. Halbe zelf houdt niet van ‘zware boeken’, schreef hij ooit op z’n site. Maar als hij nu doorpakt, ontdekt ook hij straks dat er meer is dan Tom Clancy en Dan Brown.

Christiaan Weijts

    • Christiaan Weijts