De PvdA voert spanning rond de euro verder op

De PvdA wil verkiezingen als Den Haag bevoegdheden over de overheidsbegroting afstaat aan Brussel. Waarom? Electorale winst ligt niet voor de hand.

Zoals zo vaak tijdens de eurocrisis verdrongen parlementariërs zich voor de interruptiemicrofoon om uitleg van Kamerlid Ronald Plasterk. Welke positie nam de PvdA nou eigenlijk in rond het Nederlandse politieke debat over de redding van de euro? Nu was het partijleider Job Cohen die verwarring had gezaaid. Vlak voor het debat over de Eurotop, vandaag en morgen in Brussel, sprak Cohen met de NOS. En zei dat zijn partij nieuwe verkiezingen zou eisen als Nederland via verdragswijziging bevoegdheden overdraagt aan Brussel in een poging de begrotingsdiscipline in de eurozone te vergroten.

Laat dat nou precies zijn wat de Duitse Bondskanselier Merkel en de Franse president Sarkozy gisteren voorstelden. De woorden van Cohen leggen een nieuwe spanning op het debat in Nederland. Want de PvdA is voor premier Mark Rutte onmisbaar, bij elke stap die hij in Europa zet. Omdat gedoogpartner PVV zijn handen bij de formatie al van het Europabeleid van het kabinet aftrok, hebben VVD en CDA zonder de PvdA geen meerderheid op dit terrein.

Dat weet de PvdA maar al te goed. En het plaatst de partij voor een dilemma. Want door het eurobeleid van het kabinet te steunen, waar de PvdA het in beginsel inhoudelijk mee eens is, houden de sociaal-democraten een coalitie in het zadel die ze eigenlijk verafschuwen. De verleiding om van deze positie gebruik te maken is levensgroot. Maar ‘politiek bedrijven’ met de grootste Europese crisis sinds de Tweede Wereldoorlog is levensgevaarlijk voor je eigen geloofwaardigheid, ook al vind je – zoals Plasterk „al anderhalf jaar dat er verkiezingen komen, want ik ben het niet eens met het kabinet dat nu in vak-K zit”. De nieuwe inzet van de PvdA noopte Rutte tijdens het debat gisteren opnieuw te verklaren dat er van het overdragen van bevoegdheden aan ‘Brussel’ geen sprake zou zijn. Een stellingname die volgens bijna de gehele oppositie ongeloofwaardig was.

Fractievoorzitter Jolande Sap (GroenLinks) verklaarde „grote moeite” te hebben met de weigering van Rutte om toe te geven dat er een verdragswijziging nodig is om uit de impasse te komen. Volgens haar zijn bondskanselier Merkel en EU-president Van Rompuy „tenminste eerlijk”. Als landen geen eigen monetair beleid meer kunnen voeren, is de consequentie volgens Sap dat landen hun economische beleid veel meer moeten afstemmen. Maar Rutte durft zijn nek niet uit te steken. „Als hij op deze manier blijft communiceren, zal het kleine beetje draagvlak in Nederland dat er nu nog ligt, verdwijnen”, zei Sap over de premier.

Rutte voelde gisteren niet de behoefte om Sap tegemoet te komen. Afspraken rond begrotingsdiscipline zijn natuurlijk prima, en elkaar aan die afspraken houden ook, maar „niet de wet voor schrijven”, zo schetste Rutte het Nederlandse standpunt. Met dat laatste bedoelde Rutte het verplicht corrigeren van ‘macro-economische onevenwichtigheden’, zoals in Nederland de hoge private (hypotheek)schuld.

Dat er een (kleine) verdragswijziging nodig is, wilde Rutte gisteren niet bestrijden. Van overdracht van bevoegdheden wil hij niets weten. Merkel wil wel bevoegdheden overdragen, hield Plasterk hem voor, om „zeker te weten dat het goed gaat in de eurozone”. En Duitsland is wel iets belangrijker dan Nederland. Hoe komt Rutte uit „deze klem?”

Rutte zei geen klem te voelen. Bij de eurotop zal hij nog eens het belang van automatische sancties uiteenzetten om landen aan de begrotingsafspraken te houden. Maar overdracht van bevoegdheden zou daarvoor niet nodig zijn, zoals de grootste twee landen zeggen. „Dat Frankrijk en Duitsland allerlei voorstellen doen, ja, anderen doen ook voorstellen. Daar gaan we over onderhandelen.” Mocht Rutte moeten buigen voor de wil van ‘Merkozy’, dan heeft hij het Nederlandse parlement veel uit te leggen. Ondenkbaar is dat niet.

Wat de PvdA dan zou doen is niet helemaal duidelijk. Zij kunnen mogelijk nieuwe verkiezingen afdwingen door hun steun voor Nederlandse ratificatie van Europese verdragswijzigingen te verbinden aan de belofte van het kabinet om af te treden. Zoals D66-leider Alexander Pechtold vanochtend twitterde: „Verbaasd over PvdA bij Eurotop: Als Rutte met noodzakelijk stevig pakket uit Brussel komt, kan hij direct door naar koningin voor ontslag...”

Vraag blijft wat de PvdA met deze strategie wil bereiken. De partij is namelijk voorstander van sterkere Europese begrotingsregels. Nieuwe verkiezingen zullen invoering daarvan op zijn minst vertragen. Het is ook nog eens onwaarschijnlijk dat de partij electoraal van de toestand zal profiteren. Maar, zeggen bronnen binnen de fractie, soms is een principiële afweging belangrijker. Zulke grote besluiten moeten aan de kiezer worden voorgelegd.