Tweedeling Europa of val van de Unie?

Het Frans-Duitse plan voor een nieuw verdrag lijkt de landen met en zonder euro verder uiteen te drijven.

Vandaag komen ze met meer details over hun plan.

De schuldencrisis dreigt een wig in de Europese Unie te drijven tussen landen mét en zonder de euro. De landen zonder euro integreren niet meer zo makkelijk mee met de eurolanden.

Niet eerder waren de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy zo duidelijk als maandag: door de crisis is de eurozone gedwongen als eenheid te handelen. Zij wil niet afhankelijk zijn van niet-eurolanden.

‘Merkozy’ wil snel de Europese verdragen aanpassen om begrotingsdiscipline af te dwingen, verklaarde het duo na overleg in het Elyséepaleis. Ook na maandag bestaat tussen Duitsland en Frankrijk nog grote verdeeldheid. Maar een politiek akkoord, later deze week tijdens een EU-top in Brussel, is een voorwaarde van de Europese Centrale Bank (ECB) om, eventueel, te interveniëren in de eurocrisis. De optie alleen al moet de financiële markten geruststellen.

Het meest „logisch” , zei Merkel, is dat de verdragswijziging door alle 27 EU-landen wordt aanvaard. Maar ze zei „absoluut bereid” te zijn „de weg van de 17 eurostaten op te gaan” in geval van „moeilijkheden” of als „iemand niet meedoet”. Het was een waarschuwing aan de Britse premier Cameron, wiens partijgenoten juist bevoegdheden uit Brussel willen terughalen.

Uit de mond van een Duitse bondskanselier zijn de woorden opvallend. Merkel wil, net als haar voorgangers, verbinden in plaats van scheiden in Europa. Helmut Kohl streefde tegelijkertijd Duitse en Europese eenwording na. Inmiddels is niet-euroland Polen voor de Duitsers een belangrijke bondgenoot. Maar nu Duitsland zelf harder wordt geraakt door de eurocrisis – afwaardering door kredietbeoordelaar Standard & Poor’s dreigt – gaan dogma’s overboord.

De Fransen hebben minder moeite met een zelfstandiger eurozone. Ze staan sterker binnen de groep van 17, waar mediterrane landen meer gewicht hebben. Sarkozy pleitte al voor een „Europa van twee snelheden”.

Hoe Merkel en Sarkozy juridisch te werk willen gaan bij een verdrag tussen de 17 eurolanden is nog onduidelijk. Ze zeiden vandaag een gedetailleerde brief te sturen naar de voorzitter van de Europese Raad, Herman Van Rompuy. Die liet gisteren al weten tegen een nieuw verdrag te zijn.

Het Lissabon-Verdrag laat „versterkte samenwerking” toe tussen kleinere groepen landen, en juist binnen de eurozone. Als voorbeeld geldt ‘Schengen’, dat aanvankelijk geen deel uitmaakte van het EU-recht en pas later in de verdragen is opgenomen. Maar ‘Merkozy’ wil instellingen als de Europese Commissie en het Europees Hof van Justitie een rol geven. Buiten het EU-recht is dat moeilijk.

Sarkozy verklaarde onder druk van Merkel dat een eurozoneverdrag toch „open” zou staan voor deelname van niet-eurolanden. Ook als bijvoorbeeld Cameron een akkoord blokkeert, kan het ambitieuze Polen zich nog vrijwillig aansluiten bij de eurozone-afspraken.

De ratificatie van een beperkt euroverdrag is wellicht gemakkelijker dan een wijziging van de EU-verdragen. Maar één bedreiging ligt binnen de eurozone: Ierland is grondwettelijk verplicht referenda te houden bij soevereiniteitsoverdracht.

    • Mark Beunderman