Nederland krijgt eigen lab op Antarctica

Nederland krijgt eindelijk een eigen onderzoekslab op Antarctica. Vier mobiele labs in zeecontainers krijgen een plaats in een nog te bouwen ‘docking station’ op een Britse onderzoeksbasis.

Nederland opent op Antarctica een eigen wetenschappelijk onderzoeksstation. De basis wordt ingericht als dependance bij het Britse Rothera Research Station op het Antarctisch schiereiland. De Nederlandse Zuidpoolvestiging zal bestaan uit een gebouw waarin vier mobiele laboratoria worden ondergebracht.

Vijf Nederlandse wetenschappers zullen in het onderzoeksstation aan de slag gaan. Er wordt onder meer onderzoek gedaan naar de effecten van het smelten van gletsjers. Wat betekent de groeiende stroom zoet water voor de mariene ecosystemen in de oceaan? Welk effect heeft klimaatverandering op de productie van algen en de voedselketen?

De Nederlandse Zuidpoolbasis is mede een initiatief van het Tweede Kamerlid Ronald Plasterk (PvdA). Hij bezocht in 2009 als minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen samen met prins Willem-Alexander en prinses Máxima in het kader van het Internationaal Pooljaar Rothera Research station. „Het belang van poolonderzoek is groot, gezien de terechte bezorgdheid over de opwarming van de aarde en het smelten van de poolkap. Antarctica is de beste plek om de polsslag van het wereldklimaat op te nemen”, zegt Plasterk.

Samenwerking met de Britten is volgens hem bovendien verstandig en doelmatig. „Je moet er voor waken veel geld uit te geven aan overhead zoals een landingsbaan of medische voorzieningen. Dan maak je kosten die niets te maken hebben met onderzoek. Ik wilde een Holland House bij de Britten waarvan we ook wetenschappelijk gezien buren zijn.”

Over de financiering van het Nederlandse Zuidpoolonderzoek is tussen vier betrokken departementen overeenstemming bereikt. Voor de komende vijf jaar is in totaal 8,5 miljoen euro beschikbaar.

De eerste drie laboratoria zijn inmiddels in zeecontainers ingericht door het Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek op Texel. De British Antarctic Survey (BAS) is begonnen met de bouw van een docking station voor de containers en regelt stroom en watervoorziening, afvoer en milieumaatregelen voor de Nederlandse onderzoekers. De laboratoria gaan volgende maand op de boot naar het Zuidpoolgebied. De officiële opening van het ‘Holland House’ op Antarctica staat gepland voor januari 2013.

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk onderzoek (NWO), die het Zuidpoolonderzoek coördineert, is blij dat Nederland een eigen plek op Antarctica krijgt. Sinds 1990 is Nederland volwaardig lid van de groep van 28 landen die op grond van het Antarcticaverdrag uit 1961 op basis van unanimiteit beslissen over de toekomst van het zuidpoolgebied. Voorwaarde voor het verkrijgen van de zogeheten consultatieve status is dat ‘op ruime schaal’ wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. „We zitten al twintig jaar voor een dubbeltje op de eerste rij door mee te liften met buitenlandse onderzoekers. Daarom is het goed dat nu een serieuze investering wordt gedaan in Nederlands onderzoek op Antarctica”, zegt Dick van der Kroef, manager van Nederlands polair programma van het NWO.

Er zijn op dit moment zo’n zeventig wetenschappelijke stations op Antarctica. Veertig van die stations, zoals Rothera, zijn het hele jaar bemand. Nederland onderhandelt nog met de Britten over het betalen van een vergoeding voor het gebruik van de voorzieningen.

Volgende week woensdag wordt wereldwijd herdacht dat het precies honderd jaar geleden is dat de Noor Roald Amundsen als eerste mens de geografische Zuidpool bereikte. De Noren versloegen de Britten die onder leiding van Robert Scott eveneens probeerden als eerste de onderkant van de aarde te bereiken.

    • Marcel Haenen