Kijk, hier werken die sukkels dus

Waarom beheerst Standard & Poor’s de hele economie?

Kredietbeoordelaars zijn nu eenmaal de scheidsrechters van de financiële markten. Of je dat nu leuk vindt of niet.

FILE - In this Aug. 6, 2011 photo, tourists drive past Standard & Poor's headquarters in New York's financial district Saturday, Aug. 6, 2011. (AP Photo/Karly Domb Sadof, File) AP

Na de woede komt de berusting. Ach, waar hebben we het eigenlijk over? Standard & Poor’s waarschuwde maandagavond dat zij het rapportcijfer voor de financiële gezondheid van vrijwel alle eurolanden dreigt te verlagen. „Ik word toch wel doodziek van de greep van kredietbeoordelaars op de economie”, twitterde Tweede-Kamerlid Bruno Braakhuis (GroenLinks) daarna. Net als zoveel politici stoort de parlementariër zich aan het gedrag van Standard & Poor’s, het Amerikaanse bureau dat aan de vooravond van weer een cruciale eurotop het rapportcijfer voor de financiële gezondheid van vrijwel alle eurolanden dreigt te verlagen.

Maar na de woede volgt bij veel critici al snel de berusting. Ach, waar hebben we het eigenlijk over. Wat maakt het uit als één bureautje – een dochterbedrijf van de Amerikaanse uitgever McGraw-Hill – zijn rapportcijfer voor een stoet eurolanden verlaagt? Bovendien, iedereen weet toch dat de risico’s in de eurozone sterk zijn toegenomen? Zie de staatsleningen uit Frankrijk. Dat land heeft nog het hoogst mogelijke oordeel over haar gezondheid van de belangrijke kredietbeoordelaars. Maar haar leningen noteren al een tijdje rond koersniveaus die je eerder ziet bij landen met het een na hoogste kredietoordeel en niet het hoogste.

Standard & Poor’s, Moody’s en Fitch zijn de toonaangevende bureaus in de wereld. Zij zijn gespecialiseerd in het analyseren en beoordelen van de kredietwaardigheid van bedrijven en landen. Na het uitbreken van de eerste kredietcrisis in 2008 kregen de bureaus een golf van kritiek. Hoe was het mogelijk dat allerlei verhandelbare effecten, die gebaseerd waren op woekerleningen aan armlastige Amerikanen, toch het hoogste kredietoordeel kregen?

In The Big Short beschrijft de Amerikaanse schrijver Michael Lewis hoe op Wall Street de krachtsverhoudingen liggen. De slimste jongens en meisjes werken bij de grote internationale zakenbanken. De mindere goden zitten bij de kredietbeoordelaars. De snelle zakenbankiers wisten in de aanloop van 2008 de kredietbeoordelaars voor hun karretje te spannen. Nadat zij de hoogste rapportcijfers binnen hadden, gingen de zakenbankiers de boer op met giftige hypotheken verpakt als risicoloze effecten.

Maar wat is er anno 2011 eigenlijk veranderd? Omdat financiële producten ingewikkeld zijn en tijd schaars is, blijven kredietbeoordelaars een grote rol spelen. Hun oordelen kunnen wel worden afgedaan als non-event, maar dat betekent niet dat ze onbelangrijk zijn.

Kredietbeoordelaars zijn de scheidsrechters van de financiële markten, uitgekozen door politici, toezichthouders en beleggers zelf.

Dat werkt zo. Professionele beleggers als pensioenfondsen en verzekeraars besteden veel van hun beleggingen uit. „Onze opdrachtgevers geven restricties mee. Bijvoorbeeld: u belegt alleen in triple A”, zegt Henk Beets van vermogensbeheerder First Investments dat voor instituten belegt. Triple A is jargon voor de minst riskante beleggingen waar de kans op wanbetaling het kleinst wordt geacht. „Doen wij dat niet, dan zijn we aansprakelijk”, zegt Beets. Het komt voort uit risicomijdend gedrag: je geeft een vermogensbeheerder die voor jou gaat beleggen niet de vrije hand. Maar dat betekent wel dat een gewijzigd oordeel – terecht of niet – tot koop- of verkoopdwang leidt.

Prestaties van beleggers worden daarnaast vergeleken met een vooraf afgesproken ijkpunt: bijvoorbeeld een beursgraadmeter of andere index, vaak óók samengesteld door de kredietbeoordelaars.

Het is een manier om te kijken of een belegger het goed doet. Gevolg is dat professionele beleggers gewend zijn voor een groot deel graadmeters als bijvoorbeeld de AEX-index met de 25 grootste bedrijven te volgen. Maar als daar een bedrijf uitvalt, noopt dat wel direct tot actie. Standard & Poor’s claimt dat wereldwijd meer dan 1.250 miljard dollar (930 miljard euro) aan beleggingen direct verbonden is met graadmeters van het bureau.

Het oordeel van kredietbeoordelaars heeft ook invloed op verzekeraars. Die berekenen hun verplichtingen op basis van de ‘risicovrije rente’. De maatstaven hiervoor wijzigen als kredietoordelen van landen veranderen. Door gewijzigde rapportcijfers moeten verzekeraars dikwijls hun beleggingsgedrag aanpassen.

En ook het gedrag van toezichthouders zelf wordt mede bepaald door de kredietoordelen. Banken die bij de Europese Centrale Bank geld willen lenen, dienen onderpand te verstrekken. De kwaliteit van dat onderpand bepaalt hoeveel de banken gebruik kunnen maken van dit noodloket. En de Europese Centrale Bank baseert dat juist weer op de kredietoordelen van de toonaangevende bureaus. Een kredietoordeel dat vandaag verlaagd wordt, kan er morgen voor zorgen dat banken minder bij de centrale bank kunnen lenen.